از بررسى آنچه كه علّامه مجلسى ، در شرح و تبيين روايات در مرآة العقول ، منعكس ساخته ، مى توان استفاده كرد كه ايشان به مبانى خاصى در تعامل با رواياتْ اعتقاد دارد. اگرچه اين مبانى ، به صورت روشن ، در اين كتاب يا ديگر آثار حديثى وى منعكس نشده اند، امّا در اين كه اين مبانى ، به عنوان پيش فرض هاى وى در چگونگى تفسير روايات و برداشت از آنها، تأثير به سزايى گذاشته، نمى توان ترديد روا داشت. اينك مناسب است كه برخى از اين مبانى را ـ هرچند به صورت گذرا ـ مورد بررسى قرار دهيم:

١ . ضرورت رعايت احتياط در تعامل با روايات

علّامه مجلسى ، در برخورد با شمارى از روايات ـ كه عمدتاً ناظر به حوزه عقايدند ـ ، آنها را به عنوان «غوامض اخبار» ياد كرده كه فهم آنها كارى دشوار است. وى در برخورد با اين دست از روايات ، با نقد و بررسى آراى مختلف ، تلاش مضاعفى را براى گره گشايى از مداليل آنها انجام مى دهد و به رغم انعكاس مباحث مختلف ، همچنان بر اين نكته پاى مى فشرد كه آنچه گفته شد، در حدّ «احتمالات» است و نمى توان بر درستىِ وجهى از آنها به صورت قاطع ، پاى فشرد. گاه نيز به سكوت در برابر اين دست از رواياتْ توصيه مى كند. علّامه مجلسى ، در اين نوع از تعامل محتاطانه خود با روايات، از رواياتى الهام گرفته است كه بر اساس آنها احاديث اهل بيت عليهم السلام ، صعب و مستعصبْ برشمرده شده اند . [٢] وى ، خود در شرح اين روايات ، بر عميق بودن معانى روايات ، تأكيد

[١] مفردات ألفاظ القرآن ، ص ٦ .[٢] القاموس المحيط، ج ١، ص ١٢؛ تاج العروس، ج ١، ص ٢٠ .[٣] ر.ك : مرآة العقول ، ج١، ص ٦٨ .[٤] ر.ك : همان، ص ٦٩ ـ ٧٠ .[٥] ر.ك : همان، ص ٢٢٠ .[٦] همان ، ج٩، ص ٣٦ .[٧] همان، ج ١، ص ٥٤ .[٨] ر.ك : الكافى، ج ١ ، ص ٤٠١ . (باب فيما جاء ان حديثهم صعب مستصعب) . مرحوم كلينى در اين ? باب ، پنج روايت را ذكر كرده است .[٩] مرآة العقول، ج٤، ص ٣١٢ ـ ٣١٣ .[١٠] الكافى، ج ١ ، ص ١١٢ .[١١] مرآة العقول، ج٢، ص ٢٤ .[١٢] همان، ص ٢٨ ـ ٢٩ .[١٣] ر.ك : الكافى ، ج ١ ، ص ٤١ .[١٤] همان، ج٥ ، ص ١٨ ـ ١٩ .[١٥] همان، ج٧، ص ١٥.[١٦] ر.ك : همان، ص ١٥ ـ ١٦ .[١٧] مرآة العقول، ج٧، ص ١٨ .[١٨] همان، ص ١٩ .[١٩] همان، ج٩، ص ١٥٥ .[٢٠] براى نمونه ر. ك : عيون أخبار الرضا عليه السلام ، ج ٢ ، ص ٢٦١ .