مجموعه مقالات فارسي کنگره بين المللي ثقة الاسلام کليني - مجموعه مؤلفان - الصفحة ٥٠
هست و آن اين كه دست كم ، سه حديث اين باب ، [١] با احاديث ابواب طينت و عالم ذرّ ـ كه در آغاز كتاب بعدى (يعنى كتاب الإيمان و الكفر) جاى دارد ـ ، بسيار هماهنگ تر و متناسب تر است [٢] و شايسته بود به جاى كتاب الحجّة، در آن جا نقل مى شدند. باب ١١٠ كتاب الحجّة نيز در جاى مناسب خود قرار ندارد ؛ [٣] زيرا هم مضامين احاديث آن و هم عنوان باب ، با فضايل اهل بيت عليهم السلام و شئون وجودى و اختيارات آن بزرگواران ، ارتباط دارند و از اين رو ، بهتر بود در ميان ابواب فراوان مناقب ـ كه حجم زيادى از آغاز كتاب الحجّة را به خود اختصاص داده ـ ، قرار مى گرفت. باب ١٢٩ و ١٣٠ ـ كه دو باب پايانى كتاب الحجّة هستند ـ ، به موضوع حقوق مالى امام عليه السلام ، خمس، انفال و احكام فقهى آن مى پردازند. آنچه درباره اين دو بابْ مهم مى نمايد ، آن است كه وى احكام مربوط به خمس و انفال را در كتاب الحجّة و در پايان مباحث مربوط به امامت ، گنجانده است و نه در فروع الكافى و در رديف زكات و ديگر حقوق مالى . شايد يك علّت مهم براى اين گونه تبويب ، آن است كه نگاه كلينى به خمس و انفال و ديگر حقوق مالى امام عليه السلام ، نگاهى ولايتى بوده است. يعنى اين امور را از لوازم و بايسته هاى شخصيت امام عليه السلام و مستقيما در پيوند با آن مى دانسته و هرگز به آنها به عنوان يك سرى از حقوق مالى معوّلى كه ممكن است هر يك از مردمان ، بر گردن ديگرى داشته باشد ، نمى نگريسته است.
[١] حديث اوّل تا سوم و حديث نهم (الكافى، ج ١، ص ٥٠٣ ـ ٥٠٤) .[٢] بويژه با سومين باب كتاب الإيمان كه دقيقا همين مضمون ها در آن جا نيز تكرار شده است (ر . ك : الكافى، ج ٢، ص ١١) .[٣] الكافى، ج ١، ص ٥٠٥ (باب فى معرفتهم أولياءهم و التفويض إليهم) .