بطن، به معناى تأويل، در نصوص روايى شيعه و اهل سنّت ، نقل و از نظر هر دو فريقه ، تلقّى به قبول شده است. يكى از معانى تأويل، تطبيق آيه بر مصداق هاى ديگر به خاطر وجود علّت و ملاك حكم و يا اقوائيت ملاك حكم ، در آن مصداق هاست كه پس از تجريد آيه ، از خصوصيات نزول صورت مى گيرد. [١] در اين معنا، چون در نگاه ابتدايى، شمول و انطباق آيه بر اين مصاديق، مخفى است، به آنها بطن قرآن گفته مى شود. از نظر شيعه، بطون ـ به معناى تأويل به بيانى كه گذشت ـ ، راه را براى درك احاديثى كه در منابع فريقين آمده و حكايت از حجم عظيمى از آيات قرآن درباره اهل بيت دارد (مانند احاديثى كه مى گويد: «ثلث يا ربع قرآن درباره اهل بيت نازل شده» [٢] )، و يا احاديثى كه خالدى از كتاب الكافى آورده و در صدد ردّ و ابطال آنهاست، هموار مى كند؛ چون در اين صورت، معيار و ملاك فضايل و مناقب در انسان هاى شايسته اى كه در تنزيل آيات وارد شده، در اهل بيت معصوم ، وجود دارد يا به طريق اولى ، خواهد بود. [٣] لااقل دكتر خالدى بايد به اين نكته توجّه مى نمود كه در نظر فريقين، هرگز نبايد با پيش داورى ، مطلبى از آيات يا معرفتى از معارف قرآن را انكار كرد ؛ بلكه اگر معنايى

[١] ر. ك : التمهيد ، ج ٣، ص ٢٨؛ مجلّه بينات، ش ١٤، ص ٦٥؛ من هدى القرآن، ج ١، ص ٤٤؛ نفحات الرحمان، ج ١، ص ٢٨؛ الفرقان، ج ١، ص ٥٥؛ موافقات، ج ٣، ص ٣٩٨ ـ ٣٩٩ .[٢] ر. ك : الكافى، ج ٢، ص ٦٢٧، ح ٢ و ٤؛ تفسير العيّاشى، ج ١، ص ٨٤ ـ ٨٥، ح ٢٥ و ح ٣١؛ شواهد التنزيل، ج ١، ص ٥٦ ـ ٥٧، ح ٥٧ ـ ٦٠؛ مناقب ابن مغازلى، ص ٣٢٨، ح ٣٧٥ ؛ نهج البلاغه؛ خطبه ٨٧ و ١٥٤، و مصادر ديگر .[٣] در روايتى كه عياشى نقل كرده به اين حكمت ، تصريح شده است (ر. ك : تفسير العيّاشى، ج ١، ص ٨٥، ح ٣١) . علّامه مجلسى، در جلد ٢٣ و ٢٤ بحار الأنوار ، در ٦٧ باب، ١٥٠٧ روايت در بيان آيات مربوط به فضل اهل بيت عليهم السلام و شيعيانشان و قدح دشمنان آنان آورده كه بخش عمده اى از آنها به نحو تأويل، بيان معناى باطنى آيات است. نيز ر.ك : علل الشرائع ، ص ٦٤ ـ ٦٥ .