مجموعه مقالات فارسي کنگره بين المللي ثقة الاسلام کليني - مجموعه مؤلفان - الصفحة ٤٧٩
اهل سنّت نيز رواياتى را از پيامبر خدا صلى الله عليه و آله و برخى از صحابه نقل مى كنند كه به طور صريح ، دلالت بر وجود بطون براى آيات قرآن دارند. [١] از نظر اهل سنّت، سند برخى از اين احاديث، صحيح [٢] و برخى موثّق اند. [٣] شيخ طوسى مى گويد: حديث پيامبر خدا صلى الله عليه و آله كه فرموده «هيچ آيه اى نيست جز آن كه ظَهرى و بطنى دارد» ، از طريق اصحاب ما نيز، از ائمّه عليهم السلام روايت شده است. افزون بر اين روايات، احاديثى ديگر نيز در مصادر فريقين يافت مى شوند كه به صورت ضمنى ، بر وجود بطون آيات دلالت دارند. مانند روايت فضيل بن يسار كه از امام باقر عليه السلام درباره اين حديث كه : «هيچ آيه اى نيست ، جز آن كه براى آن ، ظَهرى و بطنى است»، سؤال مى شود، امام مى فرمايد : ظَهر قرآن، تنزيل آن و بطن آن، تأويلش است . [٤] از اين حديث استفاده مى شود كه چنين انديشه اى، در آن زمان ، مطرح بوده و امام باقر عليه السلام اصل وجود ظَهر و بطن براى قرآن را نفى نكرده اند. باز حديث ديگرى كه با طرق متعدّد و برخى با سند صحيح در مصادر اهل سنّت آمده كه در آن پيامبر خدا صلى الله عليه و آله مى فرمايد : إنّ منكم من يقاتل على تأويل القرآن كما قاتلت على تنزيله... ؛ [٥]
[١] كنز العمّال، ج ١، ص ٦٢٢، ح ٢٨٧٩؛ مجمع الزوائد، ج ٧، ص ٣١٦، ح ١١٥٧٩؛ الإحكام فى اُصول الأحكام، ج ١، ص ٢٨٧؛ فضائل القرآن، ص ٤٢ ـ ٤٣؛ جامع البيان، ج ١، ص ٢٢ .[٢] مانند حديثى كه ابن حبّان در صحيح خود (ج ١، ص ٢٧٦، ح ٧٥) نقل كرده است .[٣] ر. ك : مجمع الزوائد ، ج ٧، ص ١٥٢. وى، رجال اين حديث را از طريق طبرانى و بزّار، ثقات مى داند .[٤] تفسير العيّاشى، ج ١، ص ٨٦، ح ٣٦. سند اين حديث، صحيح است و نيز، ر.ك : بصائر الدرجات، جزء ٤، باب ٧، ص ١٩٦، ح ٧ و باب ١٠، ص ٢٠٣، ح ٢ .[٥] اين حديث، طرق فراوانى در مصادر اهل سنّت دارد كه برخى از آنها با سند صحيح نقل شده است (ر. ك : مسند أحمد ، ج ١٧، ص ٣٦٠، ح ١١٢٥٨ و ص ٣٩١، ح ١١٢٨٩ و ج ١٨، ص ٢٩٧، ح ١١٧٧) محققّان مسند، درباره اين حديث مى گويند: «اين حديث، صحيح است» و سپس طرق و مصادر اين حديث را يادآور مى شوند؛ (مستدرك على الصحيحين ، ج ٥، ص ١٢٢ ـ ١٢٣) . وى نيز پس از نقل اين حديث مى گويد: «اين حديث، بنا به شرط بخارى و مسلم، صحيح است». ذهبى نيز صحّت اين حديث را پذيرفته است (همان جا). آلوسى نيز تعدادى از اين احاديث را نقل كرده است. (ر. ك : روح المعانى، ج ١، ص ١٦ ـ ١٨) .