مجموعه مقالات فارسي کنگره بين المللي ثقة الاسلام کليني - مجموعه مؤلفان - الصفحة ٣٩٤

علّامه حلّى نيز در الألفين خود (كه اثرى كلامى است)، همين تقسيم سه گانه قواى نفس و تقسيم فضايل، به چهار فضيلت اصلى را مبناى برخى استدلال هاى خود قرار داد و بر آن شد تا از آن، ضرورت وجود امام معصوم را به دست آورد. [١] ملّاصدرا، خود به گونه ديگرى اين تأثير را نشان مى دهد. [٢] شبسترى در گلشن راز نيز از اين تأثير بر كنار نماند و اصول اخلاقى را بر اساس همان سنّت، شرح و تفسير كرد. [٣] سيورى نيز از اين تحليل براى اثبات كمالات شخص امام معصوم، سود جست. [٤] ملّا محمّد مهدى نراقى نيز در جامع السعادت ، كليّت تحليل فوق را با كمى تفاوت، مبناى كار خود گذاشت. وى به جاى قواى سه گانه نفس، از قواى چهارگانه نفس نام بُرد و قوّه «وهميه» را به سه قوّه فوق افزود [٥] و اين سه قوّه را بر نفس مطمئنّه، نفس لوّامه و نفس امّاره ـ كه ريشه در فرهنگ اسلامى دارد ـ ، منطبق ساخت. [٦] ملّا احمد نراقى همين مسير را با اندكى تفاوت پيمود و به نتيجه فوق رسيد. [٧] در كتاب شرح حديث جنود عقل و جهل نيز با اشاره به قواى سه گانه نفس، اين تفسير آمده است كه: «حكما، جميع اجناس فضايل را چهار فضيلت دانند: حكمت، شجاعت، عفّت، عدالت» [٨] و بر اساس آن، استنتاجاتى، مترتب شده است. واقع، آن است كه تحليل ابن مسكويه، بسيار منسجم و قابل توجّه است و اهميّت آن، هنگامى آشكارتر مى گردد كه با كتاب هاى اخلاق حديثى و روايى (از جمله