در واقع، او همه فضايل اخلاقى را بر اساس نَفْس شناسى خاص يونانى، به چهار فضيلت اصلى، ارجاع مى دهد كه عبارت اند از: حكمت، عفّت، شجاعت و عدالت. واقع، آن است كه اين فضايل چهارگانه، بازگوى نوعى اخلاق «سكولار» است. ابن مسكويه نيز دليلى نديده است تا درباره اين فضيلت، مستقلاً بحثى مطرح كند. مقصود از سكولار بودن اين اخلاق، آن است كه در ميان اين فضايل، فضيلتى كه به نحوى بازگوىِ ديانت يا رابطه انسان با خدا باشد، ديده نمى شود. اين غياب فضيلت ايمان، به حدّى است كه اگر چند آيه و روايت موجود در كتاب تهذيب الأخلاق را حذف كنيم، مى توان از آن به مثابه دستور العملى اخلاقى براى تقريباً هر نوع جامعه اى، بى توجّه به ديانت آن، سود بُرد. البته ابن مسكويه، كوشيده است كه در كتاب خود، اين نقص را بر طرف سازد. راه حل وى، آن است كه فضايل چهارگانه حكمت، عفّت، شجاعت و عدالت را به مثابه اجناس فضايل، در نظر بگيرد و سپس ديگر فضايل را زيرمجموعه آنها قرار دهد. نتيجه اين راهبرد، آن بوده است كه طبق نظر ابن مسكويه، حيا، صبر، بخشندگى، آزادى، قناعت، ورع، وقار و مانند آنها را تحت فضيلت «عفّت» قرار مى گيرد. [١] وى مسئله ايمان را به همين شكل حل مى كند و آن را زيرمجموعه فضيلت «عدالت» قرار مى دهد. از اين منظر: صداقت، اُلفت، صله رحم، مكافات، حسن شركت، حسن قضاء، تودّد و عبادت، [٢] از فروع عدالت به شمار مى روند. در اين منظومه فكرى «عبادت»، نيز شامل ايمان و عمل صالح مى شود و ابن مسكويه، آن را اين گونه وصف مى كند: «عبادت، عبارت است از بزرگداشت خداوند ـ عزّ و جلّ ـ و تمجيد و اطاعت او و اكرام اولياى او از ملائكه، پيامبران و امامان و رفتار، طبق

[١] تهذيب الأخلاق، ص ٢٠.[٢] ر. ك : همان، ص ٢٣.