٤. استناد شيخ صدوق به آيات قرآن و رواياتى كه آيه قرآن را نقل و تبيين كرده و يا آن را شاهد گرفته اند، بسى بيش از ثقة الاسلام كلينى است. ٥. آيات موجود در كتاب التوحيد، بسيار روشن و صريح بيان شده و دقيقا مطابق با كتاب الهى موجود در ميان مسلمانان است، به گونه اى كه امكان اعتراض مخالفان و يا ادّعاى قول به تحريف را مردود مى سازد. برخلاف برخى ديگر از ابواب كتاب الكافى كه آيات قرآن را همراه با تفسير بيانى آن به گونه اى نقل كرده است كه دستاويز معاندان با فرهنگ شيعى قرار گرفته است. [١] ٦. آيات مورد استناد و اشاره، حاكى از حجّيت ظاهر قرآن و تبيين معارف قرآنى است. بنا بر اين ، نگاه مكتب حديثى قم و بويژه ثقه الاسلام كلينى و شيخ صدوق را به آيات قرآن به عنوان منبع معارف الهى نشان مى دهد.

ط . چگونگى تنظيم ابواب و روايات

از مهم ترين ويژگى هاى نگارش هاى حديثى، چگونگى چينش ابواب و برقرارى ارتباط ميان آنهاست. قدرت علمى و نحوه نگرش نويسنده، به متون روايى، در چگونگى عنوان دهى ابواب بروز مى يابد ؛ زيرا در كتاب هاى حديثى، نويسنده، كمتر از جانب خويش سخن مى گويد و بيشتر به ارتباط بين عناوين، متون و ترتيب آنها توجّه مى كند. ذوق و سليقه، قدرت علمى، توان پاسخگويى به نياز عمومى و بسيارى از امور ديگر درباره مؤلّف كتاب حديثى، از بررسى عناوين كتاب او به دست مى آيد. [٢]

[١] همان، ص ١١٤.[٢] همان، ص ١٢٥.[٣] همان، ص ١٢٩.[٤] همان، ص ١٣٤.[٥] همان، ص ١٤٦.[٦] همان، ص ١٦٢.[٧] همان، ص ٩٨.[٨] همان، ص ١٢٦.[٩] همان، ص ١٢٧.[١٠] همان، ص ١٢٨.[١١] التوحيد، ص ٨٨.[١٢] همان، ص ١٤٩.[١٣] همان، ص ١٥٤.[١٤] همان، ص ١٥٩.[١٥] همان، ص ١٦٢.[١٦] همان، ص ١٧٠.[١٧] همان، ص ٣١٥.[١٨] ر.ك: الكافى، ج ١، ص ٤١٢ (باب فيه نكت ونتف من التنزيل فى الولاية). همچنين ر . ك : الكلينى وتأويلاته الباطنية.[١٩] يكى از نمونه هاى ترتيب نامناسب در عناوين و متون، كتاب مشهور صحيح البخارى است. نحوه چينش كتاب، ابواب و احاديث، به گونه اى است كه مخاطب عادى، ارتباط بسيارى از عناوين و متون را درك نمى كند. ترتيب عناوين اين كتاب، از شيوه منطقى و روشن تبعيت نمى كند و مخاطب و گاه شارحان كتاب را نيز به زحمت انداخته است. نمونه روشن تر در ترتيب نامناسب ابواب، كتاب صحيح ابن حبّان است. او كتاب خود را به گونه اى درهم و به دور از شيوه علمى مرتّب كرده است كه امكان استفاده از اصل كتاب را غير مقدور ساخته است. نويسنده، اين شيوه را بدان جهت برگزيده است كه تنها كسانى قدرت استفاده از اين كتاب را دارا باشند كه همه كتاب را خوانده و آن را در حافظه داشته باشند. در قرون بعد، ابن بلبان، كتاب او را با چينشى مقبول تر ارائه كرد. مرتّب سازى ابن بلبان موجب شد كه كتاب اصلى ابن حبّان از مدار افاده و استفاده خارج شود. گفتنى است، ترتيب ابن بلبان، با مقايسه با كتب حديثى شيعه، ساده و ابتدايى محسوب مى شود.