شدن وجود دارد. اين امام شجاع، در حالت عادى و در شهر، از كنار ديوار غير مطمئن برمى خيزد و در جاى ديگر مى نشيند تا روحيه پيشگيرى از حوادث را به پيروان خويش بياموزد و در وجود آنان نهادينه سازد. يكى از روايات زيبايى كه كلينى در اين باب نقل كرده و شيخ صدوق آن را حذف كرده ، اين گزارش است: محمّد بن ابى عبد اللّه و غيره، عن سهل بن زياد، عن أحمد بن محمّد بن أبى نصر، قال: قلت لابى الحسن الرضا عليه السلام : إنّ بعض أصحابنا يقول بالجبر وبعضهم يقول بالاستطاعة. فقال لى: اكتب بسم اللّه الرحمن الرحيم، قال على بن الحسين: قال اللّه ـ عزّ و جلّ ـ : يابن آدم! بمشيئتى كنت انت الذى تشاء و بقوّتى ادّيت الىّ فرائضى و بنعمتى قويت على معصيتى، جعلتك سميعا بصيرا، ما أصابك من حسنة فمن اللّه و ما أصابك من سيئة فمن نفسك و ذلك انى أولى بحسناتك منك وأنت أولى بسيّئاتك منّى و ذلك انى لا أسأل عما أفعل وهم يسألون. قد نظمت لك كل شى ءٍ تريد. [١] بيان و تحليل علّامه طباطبايى از اين سخن نيز خواندنى است. [٢]

ز . مقايسه بيان ها

اگر چه هر دو كتاب مورد مقايسه، كتاب حديثى هستند ، ولى بر حسب ضرورت، گاه مؤلّف كتاب، به تبيين برخى از نكات مطرح شده در حديث پرداخته است. شيوه كلينى آن است كه از جانب خويش، كمتر سخن مى گويد. او با ترتيب و تنظيم روايات، نظر خويش را بيان مى كند. روش وى در عدم نقل روايات متعارض، سبب گشته كه نياز به تحليل و بيان، كمتر احساس شود. مجموع بيان هاى كلينى، در «كتاب التوحيد» تنها چهار مورد است. [٣]

[١] الكافى، ج ١، ص ١٦٠، ح ١٢.[٢] همان جا .[٣] ر.ك: همان ، ص ٨٥، ١١١، ١٢٤ و ١٣٦.