مجموعه مقالات فارسي کنگره بين المللي ثقة الاسلام کليني - مجموعه مؤلفان - الصفحة ٣٥٣
و. مقايسه روايات
از مجموع ٢١٩ روايت موجود در نگاشته ثقة الاسلام كلينى، شيخ صدوق، ٤٧ متن روايى آن را هرگز نقل نكرده است كه حدود ٢٢ درصد از روايات كلينى را در بر مى گيرد. [١] سؤال بسيار مهم در اين باره ، علّت روى گردانى شيخ صدوق از گزارش تمامى روايات ثقة الاسلام كلينى است. ١٧٢ متن روايى، در هر دو كتاب، مشترك است. دقّت در اسناد روايات مشابه، نشانگر آن است كه شيخ صدوق، بيشتر اين روايات را از كتاب هاى ديگر و از طرقى غير از طريق كلينى نقل كرده است. از مجموع ١٧٢ روايت نقل شده، تنها ٢١ روايت، از طريق كلينى گزارش شده است. شيخ صدوق، ١٥١ روايت باقى مانده را از طريق ديگران، همچون پدر خويش و يا محمد بن حسن بن وليد و ديگران نقل مى كند. بنا بر اين ، تنها ١٢ درصد روايات مشترك در كتاب التوحيد صدوق، از طريق كلينى نقل شده است. بيشتر اين متون، از طريق على بن احمد بن محمّد بن عمران دقاق و گاه از طريق محمّد بن محمّد بن عصام كلينى، از كلينى نقل شده است. [٢] خلاصه سخن آن كه:
[١] روايات كتاب التوحيد الكافى كه در كتاب التوحيد صدوق نقل نشده اند ، از اين قرار است: ص ٨١، ح ٦ ؛ ص ٨٦، ح ٣ ؛ ص ٨٧، ح ٣ ؛ ص ١٢٩، ح ١ ؛ ص ١٣٠، ح ٢ ؛ ص ١٣٢، ح ٤ ؛ ص ١٣٣، ح ١ و ٢ و ٧ ؛ ص ١٠٧، ح ٥ ؛ ص ١٢٦، ح ٤ ؛ ص ١٢٩، ح ١ ؛ ص ١٣٠، ح ٢ ؛ ص ١٣٢، ح ٤ ؛ ص ١٣٣، ح ١ و ٢ ؛ ص ١٣٧، ح ٢ ؛ ص ١٤٣، ح ١ و ٤ ؛ ص ١٤٥، ح ٧ و ٩ و ١٠ و ١١ (اين روايات ازباب نوادر الكافى است) ؛ ص ١٤٧، ح ٤، ٥، ٨، ٩، ١٠ و ١٤ (اين روايات مربوط به باب بداء است) ؛ ص ١٤٩، ح ١ و ٢ ؛ ص ١٥٠ ح ١ و ٢ و ٣ (روايات نخست باب مشيّت و اراده) ؛ ص ١٥٤، ح ١، ٢ و ٣ (كل روايات باب الخير والشر) ؛ ص ١٥٦، ح ٢، ٤، ٧، ٨، ١٠، ١١ و ١٢ (مربوط به باب جبر و قدر است) ؛ ص ١٦١، ح ٢ و ٣ ؛ ص ١٦٣، ح ٣ ؛ ص ١٦٥، ح ١ و ٤.[٢] رواياتى كه در كتاب التوحيد صدوق از طريق ثقة الاسلام كلينى نقل شده است، از اين قراراند: ص ٧٢، ح ٢٧، ص ٨٢، ح ٢، ص ٩٤، ح ١٠، ص ٩٧، ح ٢، ص ١٠٠، ح ٩، ص ١٠٩، ح ٨، ص ١١٠، ح ٩، ص ١١٥، ح ١٤، ص ١٥٣، ح ٢، ص ١٥٩، ح ١، ص ١٦٠، ح ١، ص ١٧٦، ح ٨، ص ١٨٦، ح ٢، ص ١٩٠، ح ٣، ص ٢٢٠، ح ١٣، ص ٢٨٥، ح ١، ص ٢٩٥، ح ٦، ص ٣٣٤، ح ٧ و ٨ و ٩، ص ٣٥٤، ح ١.