مجموعه مقالات فارسي کنگره بين المللي ثقة الاسلام کليني - مجموعه مؤلفان - الصفحة ٣٢١

٣٠ . محمّد بن على بن بلال ؛ ٣١ . احمد بن هلال ؛ ٣٢ . امية بن على ؛ ٣٣ . حسين بن مياح ؛ ٣٤ . محمّد بن ارومه ؛ ٣٥ . عبد الكريم بن عمرو بن صالح خثعمى ؛ ٣٦ . محمّد بن عيسى يقطينى ؛ ٣٧ . عبد اللّه بن بحر ؛ ٣٨ . عمر بن عبد العزيز ؛ ٣٩ . مسعدة بن صدقه ؛ ٤٠ . وهب بن وهب ابو البخترى ؛ ٤١ . حسن بن عبّاس بن حريش . {-٢-}

نُه . جايگاه اين دو كتاب و عكس العمل ديگران نسبت به آنها

كتاب الكافى ، بسيار زود ، جاى خود را در ميان شيعيان باز كرد ، چنان كه نجاشى مى گويد : من به مسجد لؤلؤ ـ كه همان مسجد نفطويه نحوى است ـ ، رفت و آمد داشتم تا قرآن را بر امام مسجد بخوانم . جماعتى از اصحاب حديث ، كتاب الكافى را به اين صورت بر ابو الحسين احمد بن احمد كوفى ، قرائت مى كردند كه : حدّثكم محمّد بن يعقوب كلينى ... . ابوالحسن عقرايى را هم ديدم كه اين كتاب را از او روايت مى كند . ما نيز تمام كتب كلينى را از طريق مشايخ خود، محمّد بن محمّد (شيخ مفيد) ، حسين بن عبيد اللّه غضائرى، احمد بن على بن نوح سيرافى ، از ابو القاسم جعفر بن محمّد قولويه ، از كلينى روايت مى كنيم . [٢] در صحّت انتساب كتاب الكافى به كلينى ، چيزى كه نشان دهد كتاب يا قسمتى از آن ، تأليف وى نيست ، وجود ندارد ؛ جز اين كه بعد از گذشت چندين قرن از تأليف آن ، يكى از دانشمندان ، به نام ملا خليل قزوينى (م ١٠٨٩ق) ، در شرح عربى الكافى ، به نام الصافى ، در صحّت انتساب تنها بخشى از آن ، ترديد كرده كه حاجى نورى ، در خاتمه مستدرك الوسائل ، اين تشكيك را مردود دانسته است. [٣] امّا نويسندگان كتاب هاى صحيح البخارى و صحيح مسلم ، با برخورد منفى معاصران رو