آوازه و اثرگذارى شيخ طوسى ، كم نظير و بلكه بى نظير است. او هنوز به عنوان چهره و شخصيتى اثرگذار در حوزه هاى علوم دينى شيعه حضور دارد و هر روز ، نام و آثار او ، ورد زبان اساتيد و شاگردان اين مكتب است. دو كتاب از چهار كتاب مرجع شيعه از آنِ اوست و تفسير و اصول او ، بنياد فكرى شيعه در تفسير و اصول به شمار مى آيند . امّا به رغم اين، هنگامى كه سخنان دانشمندان و عالمان دينى را در باره هر يك از اين دو بزرگوار مرور مى كنيم، در مى يابيم كه كتاب هاى شيخ طوسى با همه اهميت و جايگاه برترشان، هر گز نتوانسته اند ستايش هاى مربوط به الكافى را از آنِ خود كنند . به علاوه ، كلينى، پيش گام در بنيادگذارى و يا تقويت باورها و آيين و سنّت هايى شده كه كسى نتوانسته گوى سبقت را از وى بربايد. در پايان، سخن را با اين جمله كلينى به پايان مى برم كه گويى الهامى بوده بر وى كه كتابش براى هميشه ماندگار خواهد شد: مع ما رجونا أن نكون مشاركين لكل من إقتبس منه و عمل بما فيه من دهرنا هذا وفى غابره إلى انقضاء الدنيا؛ [١] اميدوارم كه با مردم اين زمان و آنها كه تا پايان جهان ، از اين كتاب بهره مى برند و بدان عمل مى كنند، در ثواب شريك باشم.

نتيجه گيرى

در اين نوشتار، سخنان و ديدگاه هاى عالمان و انديشمندان و جايگاهى كه آنان براى كلينى و كتابش الكافى تعريف كرده اند، تبيين شده و با نگاهى به حوادث و رخدادهاى زمان پيش از كلينى كه تا دوران او ادامه يافته و در زمان او به خوبى نمايان بوده، روشن شده، و اين كه كلينى به آن حوادث ، كاملاً آگاه بوده و بر اساس آنها و نياز زمان خود، كتابش را سامان داده و در شكل دهى به باورهاى پيروان مدرسه اهل

[١] النهاية، ص ٢ (مقدّمه شيخ آقا بزرگ تهرانى) .[٢] تهذيب الأحكام، ج١، ص ٢١ ـ ٣٠ ( مقدّمه مصحّح ) .[٣] اين چند رساله ، به ضميمه رساله هاى ديگر از وى، با عنوان الرسائل العشر ، به چاپ رسيده است.[٤] الكافى، ص ٩ (مقدّمه مؤلّف) .