(٣٥٥ ـ ٤٣٦ ق) ، متكلّم، اديب، فقيه و ناقدى بود كه به قول قاضى تنوخى ، كتاب خانه اى حاوى هشتاد هزار كتاب در علوم و فنون گوناگون داشت . وى نقيب سادات و علويون و شخصيت برجسته دوران خود بود. و در محضر استادانى چون : شيخ مفيد، سلّار (م ٤٤٨ ق) ابوالصلاح حلبى (٣٧٤ ـ ٤٤٧ ق)، قاضى ابن البرّاج كراجكى (٤٠٠ ـ ٤٨١ ق) و ابوعبداللّه مرزبانى (٢٩٧ ـ ٣٧٨ ق) ، درس هاى فقه ، اصول ، تفسير ، كلام و ادبيات آموخت. از اين عالم اثرگذار و جاويد شيعى، آثارى غالباً در كلام به يادگار مانده كه هر يك براى اثبات دانش و فضل او كافى است و چنان در كلام ، چيره دست است كه او را از عالمان معتزلى شمرده اند. [٢] او پس از فراغت از تحصيل، به تأليف و تدريس پرداخت. وى ، نقابت سادات و شيعيان را عهده دار بود و منزلش پايگاهى براى درس و بحث ، تأمين نياز محتاجان و اعانه به طلّاب و فقيهان بود. از جمله فعاليت هاى او ، پرداختن به مناظرات و مباحث علمى و عقيدتى و پاسخگويى به اشكال ها و شبهه هاى مربوط به شيعه بود و بدين منظور ، اقدام به تأليف آثار ماندگار و گران سنگى كرد. از وى ، ٧١ اثر بر شمرده اند [٣] كه مهم ترين آنها به اين شرح است: يك . الانتصار : كتابى است حاوى ٣٢٩ مسئله فقهى و در آن، با ذكر مفردات اماميه

[١] براى نمونه ، در اوائل (ص ١٩) ، به بحث نبوّت و امامت ـ كه تفضّل الهى است ـ ، پرداخته شده، و همين موضوع در الكافى هم آمده است (ج١، ص ٢٠٦) . نيز امامان به همه زبان ها و صناعات ، علم داشته اند (اوائل ، ص ٢١ ؛ الكافى، ج ١، ص ٤٧٠) و انتقال جسمانى انبيا و ائمّه به بهشت ( اوائل ، ص ٢٤ ؛ الكافى، ج١، ص ٢١٩).[٢] ر.ك : رسائل المرتضى، ج١، ص ٩ ( مقدّمه محقّق ) .[٣] ر.ك : الشافى، ص ١٢ ـ ١٦ (مقدّمه) .