ائمّه ، [١] شيعه، [٢] اوّلين مؤمن ، و ايمان ابوطالب، [٣] از ديگر مطالب اين بخش است. نگاهى گذرا به اين مباحث و ديگر موضوعات ياد شده در الكافى ، نشان مى دهد كه بنيادى را كه كلينى بنا كرده، چگونه پايه باور و رفتار قرار گرفته و در عرصه هاى گوناگون معرفتى ، كارساز شده و نقش ايفا كرده و به يك گروه، هويّت و جان بخشيده است.

كلينى و همتايانش

در ميان عالمان شيعى قرن هاى چهارم و پنجم ، چند دانشمند برجسته شيعى ، همانند ستارگان آسمان، در تارك علم و انديشه درخشيده اند و تعيين سهم هر يك در نهادينه كردن انديشه معتقدان به مكتب اهل بيت عليهم السلام ، هر چند كارى است دشوار، و پرداختن تفصيلى به يكايك آنها در اين مجال نمى گنجد، امّا براى روشن شدن موقعيت و اثرگذارى كلينى در ميان آنها، معرّفى آثار هر يك و نقش آنها در فرايند شكل گيرى باورها و علوم شيعى ، ضرورى است. آنچه مدّ نظر است اين كه تأليفات عالمان بزرگ شيعه، كه از زمان نگارش حديث ـ به مثابه مادر علوم اسلامى ـ ، آغاز شد، كدام يك ، جامعيت و مانعيت لازم را داشته اند و ميزان نقش هر يك در تداوم و نهادينه سازى اين مكتب ، چه اندازه بوده است. حال ، به ترتيب اهميت و به اجمال ، هر يك را مرور مى كنيم:

١. شيخ صدوق

ابوجعفر على بن حسين بن موسى قمى (٣٠٦ ـ ٣٨١ ق) ، در زمان درگذشت شيخ كلينى ، ٢٣ ساله بوده و پدرش هم زمان با كلينى ، در ٣٢٩ ق ، بدرود حيات گفته است.

[١] ر. ك : همان، ج ٨ ، ص ١٦٣ ـ ١٦٥.[٢] ر. ك : همان، ص ٧٨، ٨٠، ٨١، ١٤٥، ١٤٦، ٢١٢، ٢١٤، ٢٢٨، ٢٦٣، ٢٧٥، ٣١٥، ٣١٦ و ٣٣٣ .[٣] ر. ك : همان، ص ٤٤٩.