عسكرى عليه السلام ، چهارده فرقه [١] ، بر شمرده است. مسعودى ( تاريخ نگار ) ، هم به اين انشعاب ها حسّاس شده و در باره آنها نوشته است: به سال ٢٦٠ ق ، امام عسكرى ، پدر مهدى منتظر ، در ٢٩ سالگى ، در دوران خلافت معتمد از دنيا رفت. او كه درگذشت، شيعيان در باره موعود آل محمّد ، اختلاف كردند و بيست دسته شدند كه ما دليل هر يك را در كتاب خود سرّ الحيات و نيز در المقالات فى اُصول الديانات شرح كرده ايم. [٢] برخى از فرقه ها چندان نپاييدند، امّا گروه هايى ، پيروان زيادى پيدا كردند و جمعيتى فراهم آوردند و تشكيلاتى به هم زدند و كتاب و امام و پيشوا ساختند. از اين گروه ها، بخصوص بايد به « قرمطيان » [٣] اشاره كرد كه در دوران حضور كلينى در بغداد ، فعّال و از جمعيت زيادى برخوردار بودند، و به نامِ « امامى علوى » ـ كه نامش را پنهان نگه مى داشتند ـ فعاليت مى كردند. [٤] محقّق الكامل ، در پاورقى حوادث مربوط به سال ٢٩٠ ق ، در كتاب ياد شده، نوشته است كه وقتى قرمطى، به يكى از كارگزارانش نامه مى نوشت، خود را مى ستود و خود را وابسته به خاندان نبوّت معرفى مى كرد و وقتى كه يكى از كارگزارانش به وى نامه مى نوشتند، از او به عنوان مهدى ياد مى كردند . در ادامه كتاب ، نامه او را به يكى از آنها آورده است: «من عبد اللّه بن أحمد ، عما يصفونه بالمهدى و الإمام»، و نيز نامه يك كارگزار قرمطى به وى: «لعبد اللّه أحمد الإمام المهدى المنصور باللّه » . [٥]

[١] همان، ص ٩٦.[٢] مروج الذهب، ج ٤ ، ص ١١٢.[٣] نام اين گروه ، از حمدان بن اشعث ، ملقّب به قرمط، گرفته شده است. اينان ، دعوت به باطنى گرى مى كردند و روزهاى نوروز و مهرگان را روزه مى گرفتند و بيت المقدس را قبله قرار داده بودند. آنان براى ريشه كن كردن فقر و نياز، اموال روستاها را جمع و ميان همگان تقسيم مى كردند و تكاليف شرعى را برداشتند و خون و مال مخالفان را حلال اعلام كردند . به مدت ٢٢ سال ، حجر الأسود را از كعبه جداكردند وبه كوفه بردند. براى اطّلاعات بيشتر ، ر . ك : الجامع فى أخبار القرامطة فى الإحساء .[٤] ر.ك : دائرة المعارف فارسى، ج ٢، ص ٢٥٢٦ ـ ٢٥٢٧ .[٥] الكامل، ج٦، ص ١٠٦.