حاكمان و قاضيان در چگونگى تعامل با آموزه هاى دينى و اين كه هر چه دلخواهشان است، حكم كنند، باعث شده بود كه از سوى امامان اهل بيت عليهم السلام ، چنين اجتهادى مورد نكوهش قرار گيرد. [١] كلينى در اين زمينه، به استحسان و تقليد و تأويل در آموزه هاى دينى اشاره كرده و در خطبه كتابش مى نويسد: و من أراد اللّه خذلانه و أن يكون دينه معاراً مستودعاً ـ نعوذ باللّه منه ـ سبّب له أسباب الإستحسان و التقليد و التأويل من غير علم و بصيرة ؛ [٢] هر كس را كه خدا بخواهد خوارش سازد و دينش عاريه اى و وديعه اى باشد، ـ پناه به خدا از چنين دينى ! ـ برايش اسباب استحسان ، تقليد و تأويل غير عالمانه را پديد مى آورد. شايد از همين روى ، وى در كتابش بابى را به اين موضوع اختصاص داده و احاديثى را در نهى از قياس آورده است: ما لك و القياس، إنّما هلك من قبلكم بالقياس؛ [٣] تو را چه به قياس! پيش از تو، مردمانى با قياس ، بيچاره و نابود شدند. و در جاى ديگرى آمده : و اعلموا انّه ليس من علم اللّه و لا من أمره أن يأخذ من خلق اللّه فى دينه بهوى و لارأى و لا مقائيس ؛ بدانيد كه نه در علم خداست و نه امر او كه بندگانش در دين خود هوس و رأى و قياس را به كار ببرند .

[١] ر . ك : المحاسن ، ص ٢٠٩ و ٢١١ : « فمن طلب ما عند اللّه بقياس و رأى، لم يزدد من اللّه الا بعداً » ؛ نيز از امام صادق عليه السلام رسيده كه: « أبى علياً أن يدخل فى دين اللّه الرأى و أن يقول فى شى ء من دين اللّه الرأى و المقائيس » .[٢] الكافى، ج ١، ص ٨ (مقدّمه) .[٣] همان ، ص ٥٧ .