عبارت از صاحب الزمان عليه السلام ...» . [١] و همچنين در شرح جمله «فاعلم يا اخى ارشدك اللّه !... ما اطلقه العالم بقوله اعرضوهما...»، مى نويسد : الف و لام «العالم» براى عهد خارجى است و مراد بالعالم هر دو جا ، صاحب الزمان عليه السلام است ... . صيغه امر در «اعرضوهما» و نظاير آن ، در اين سه قول كه منقول از صاحب الزمان عليه السلام شد ، براى محض تجويز است ... و شايد كه اين سه قول ار مصنّف ، خود از صاحب الزمان عليه السلام شنيده باشد و اين قصد را معلوم كرده باشد . و ظاهر سياق كلام مصنّف در كتاب «الصيام»، در آخر باب پنجاه و چهارم كه باب «الرجل يجامع أهله فى السفر . أو يقدم من سفره في شهر رمضان» است ، اين است كه مصنّف رحمه الله به خدمت او عليه السلام رسيده باشد و مى تواند بود كه سفراى صاحب الزمان عليه السلام اين سه قول را به مصنف رحمه الله رسانيده باشند و اين قصد و اراده را نيز رسانيده باشند . [٢] مجلسى ، در واكنش به اين گونه نظريه ها مى نويسد : اعتقاد برخى از گزافه گويان ، مبنى بر عرضه جميع كتاب الكافى بر امام عصر (عج) به خاطر حضور كلينى در شهر نواب اربعه ، نمى تواند مورد قبول واقع شود . با اين همه ، نمى توان انكار كرد كه از رد نكردن امام عصر(عج) و اجداد اطهرش عليهم السلام ، تأليفات علمايى همچون كلينى را ، ظن قريب به يقين پيدا مى شود كه آن حضرت ، راضى به فعاليت هاى علمى كلينى و تجويز كننده بر عمل به اخبار كتاب هاى روايى بوده است . [٣] اين ديدگاه ها باعث شدند كه در دوره هاى بعد تا عصر معاصر ، نويسندگان ديگرى نيز به مقوله عرضه الكافى بر امام عصر (عج) بپردازند . [٤]

[١] همان، ٣٥.[٢] همان ، ص ٣٨ .[٣] مرآة العقول ، ج ١ ، ص ٢٣ .[٤] ر. ك : خاتمه مستدرك الوسائل ، ج ١ ، ص ٣٩ ؛ تنقيح المقال ، ج ٣ ، ص ٢٠٢ ؛ منتهى المقال فى أحوال ر الرجال ، ج ٦ ، ص ٢٣٧ ؛ نهاية الدرايه ، ص ٥٤٠ ؛ ريحانة الأدب ، ج ٥ ، ص ٨١ ؛ اهمية الحديث عند الشيعة ، ص ٨ ؛ رسائل فى دراية الحديث ، ج ٢ ، ص ٢٦٢ ؛ مستدرك سفينة البحار ، ج ٩ ، ص ١٨٢ ؛ مستدرك الوسائل ، ج ٣ ، ص ٥٣٢ ؛ رياض العلماء ، ج ٢ ، ص ٢٦٦ ؛ روضات الجنات ، ج ٦ ، ص ١١٦ ؛ مفاخر اسلام ، ج ٣ ، ص ٣٨ ـ ٣٩ .