اماميه گرديد و مورد لعن و نفرين امام عصر (عج) واقع شدند . [١] چنانچه اين تحليل ، در فضايى منطقى و عملى و به دور از تعصّب و حبّ و بغض هاى بى مبنا ، تصوّر و بازيابى شود ، ديگر عرضه كتاب الكافى بر امام عصر (عج) يا نواب آن حضرت ، نمى تواند گمانه اى سطحى تلقى گردد . از ديرباز بويژه از دوره صفويه به بعد ، مستقيم يا غير مستقيم ، در كتب روايى [٢] و رجالى ، [٣] بحث از عرضه كتاب الكافى توسط نواب اربعه بر امام عصر(عج) مطرح بوده است . از قديمى ترين قراينى كه غير مستقيم مى تواند عرضه كتاب الكافى را تقويت نمايد ، جمله سيد على بن طاووس (م ٦٦٤ ق) است : فتصانيف هذا الشيخ محمّد بن يعقوب و رواياته فى زمن الوكلاء المذكورين فى وقت تجد طريقا إلى تحقيق منقولاته و تصديق مصنّفاته . [٤] اين جمله ، به نوعى بازگو كننده اعتقاد سيد بن طاووس است كه كلينى با توجه به هم عصرى با نوّاب اربعه ، مى توانسته در منقولات روايى خود ، تحقيق كامل كند ؛ تحقيقى كه نتيجه آن ، تصديق نوشته هايش از ناحيه نوّاب اربعه بوده است ؛ ولى آنچه كه از اعتبار اين جمله مى كاهد ، اختلاف در نُسخ كتاب است . در برخى از نسخ ، جمله «و تصديق مصنّفاته» نيامده است . [٥] مؤلّف مستدرك الوسائل ، جمله را كامل آورده است . [٦] شيخ حرّ عاملى ، جمله را تا «فى زمن الوكلاء المذكورين» آورده است . [٧] از داعيه داران مشهور عرضه الكافى بر امام عصر (عج) ، مولا خليل بن غازى

[١] الغيبة ، ص ٢٤٨ ـ ٢٥١ .[٢] ر. ك : الصافى ؛ مرآة العقول ؛ خاتمه مستدرك الوسائل .[٣] ر. ك : تنقيح المقال ؛ منتهى المقال و ... .[٤] كشف المهجة لثمرة المهجة ، ص ٢٢٠ .[٥] كلّيات فى علم الرجال ، ص ٣٦٧ .[٦] مستدرك الوسائل ، ج ٣ ، ص ٥٣٢ .[٧] وسائل الشيعة ، ج ٢٠ ، ص ٧١ .