روايى با اهل بيت عليهم السلام ، مصحّح روايات بوده است . بر اين اساس ، ديدگاه كسانى كه معتقدند الكافى بر امام عصر عليه السلام عرضه گرديده و امام ، آن را تحسين نموده است ، [١] از اين لحاظ ارزشمند است كه چنانچه اثبات شود ، مى توان ادّعا كرد كه عمل نمودن به تمامى روايات الكافى ، جايز است . [٢] ضرورت عمل به احاديث الكافى ، هنگامى است كه معارضى اقوا و اصح در كار نباشد و از اين روست كه شيخ صدوق و شيخ مفيد ، بعضى از احاديث الكافى را طعن نموده اند . محدّث نورى مى نويسد : امّا طعن صدوق يا مفيد از اخبار الكافى ، تنها در مقام وجود معارضى اقوا از الكافى است ؛ اعم از آن كه آن معارض ، حقيقتا اقوا باشد و يا اين كه در نظر آن بزرگان چنين جلوه كرده باشد ؛ و اين كه اخبارى اصح و اقوا از الكافى وجود داشته باشد ، بى اعتبارى الكافى را نمى رسانَد ؛ زيرا در هر حال ، احاديث الكافى ، صحيح اند . [٣]

ب . تأليف «الكافى» و همعصرى كلينى با نوّاب اربعه

اگر ولادت كلينى را مقارن با سال هاى آغازين ميلاد پر بركت امام عصر عليه السلام (حدود ٢٥٤ تا ٢٦٠ ق) در كلين بدانيم ، با توجّه به تاريخ وفات وى ـ كه بنا بر گزارش اصح ، در ٣٢٩ ق در بغداد اتفاق افتاده است ـ در زندگى ٦٩ يا ٧٥ ساله اش ، [٤] كاملاً عصرغيبت صغراى امام مهدى (عج) و نايبان آن حضرت را درك نموده است . درباره زندگى كلينى ، بويژه مسافرت هاى وى و تأليف الكافى ، گزارش هاى تاريخى اندكى رسيده است . بى گمان ، يكى از عوامل كمبود و نبود گزارش هاى دقيق تاريخى ، جوّ حاكم و سياسى عبّاسى ها در اواخر سده سوم هجرى بوده است كه

[١] تفسير الصافى ، ج ١ ، ص ٣ .[٢] مرآة العقول ، ج ٢ ، ص ٢١ .[٣] پژوهشى در زمينه كافى و مؤلّف آن ، ص ١٧١ (به نقل از مستدرك الوسائل ، ج ٣ ، ص ٥٣٩) .[٤] ر. ك : الكافى و الكلينى ، ص ١٢٨ .