حديث گشوده شده اند . اگر گفتيم يكى از آسيب هاى تبويب الكافى ، وجود ابوابى با يك حديث است ـ با آن كه شمار اين گونه ابواب ، نسبت به همه ابواب ، چندان قابل ذكر نيست ـ ولى در باره بخارى بايد گفت كه صدها باب با يك حديث وجود دارد كه دست كم سى درصد از كل ابواب كتاب را در بر مى گيرند . در پايان اين بخش ، بايسته مى دانيم كه به يك نكته اشاره كنيم. برخى از نويسندگان ، وجود كتابى با نام «كتاب التفسير» در بخارى و عدم وجود چنين كتابى در الكافى را امرى دانسته اند كه مى تواند نشان از نوعى برترى كتاب بخارى بر الكافى باشد. [١] آيا واقعا چنين است؟ وجود كتابى به نام «كتاب التفسير» و يادكرد روايت ها در تفسير آيات قرآن ، البته در نوع خود ، يك نكته قوّت و امتيازى براى يك نگاشته حديثى به شمار مى آيد ؛ ولى آيا مقايسه اين دو كتاب از لحاظ در برداشتن چنين كتابى ، درست است؟ از نظر ما پاسخ منفى است ؛ زيرا گرچه هر دو كتاب در بر دارنده احاديث اند و هر دو به موضوعاتى مانند : احكام شرعى، اخلاق، تاريخ ـ البته به شيوه ويژه خود ـ پرداخته اند ، ولى با اين همه ، فلسفه وجودى و علّت تأليف اين دو كتاب با يكديگر تفاوتى ظريف و دقيق دارد كه همين تفاوت ، در چگونگى گزينش احاديث، تبويب كتاب ها، برگزيدن موضوعاتى كه بايد در هر كتاب بدان پرداخت و... اثر بنيادين مى نهد. نام كامل كتاب بخارى چنين است: «الجامع الصحيح المسند من حديث رسول

[١] هدى السارى (مقدمة فتح البارى)، ص ١٢.[٢] صحيح البخارى بشرح الكرمانى، ج ١، ص ١٤.[٣] هدى السارى، ص ٦٦٠.[٤] ابوحفص عمر بن رسلان بُلقينى ، از فقيهان و محدّثان و قاضيان مصر در سده هشتم بود كه به سال ٨٠٥ ق، در قاهره درگذشت . وى بيانى درباره مناسبت هاى كتاب ها و ابواب صحيح البخارى دارد كه ابن حجر، گزيده آن را در هدى السارى آورده است. براى شرح حال وى ، ر . ك : دانش نامه جهان اسلام، ج٤، ص ٧٨ .[٥] هدى السارى، ص ٦٦٢.[٦] همان جا .[٧] الكافى، ج ٣، ص ٢٧٦ (باب چهارم) .[٨] همان، ص ٣٠٥ (باب هجدهم) .[٩] صحيح البخارى، ص ١٥٩.[١٠] همان، ص ١٧٩.[١١] الكافى، ج ٣، ص ٤٤١.[١٢] «كتاب الصلاة» در چاپ مورد استفاده ما در صفحه ٨٨ پايان مى گيرد و «كتاب السهو» از صفحه ١٩٥ آغاز مى شود.[١٣] الكافى، ج ٣، ص ٣٤٩ ـ ٣٦٤.[١٤] قس : صحيح البخارى، ص ٢٩١ ، با الكافى، ج ٤، ص ٣٧٥.[١٥] الكافى، ج ٥، ص ٥٠٩.[١٦] صحيح البخارى، ص ١٠٢٠.[١٧] همان، ص ١٢٤٤.[١٨] هدى السارى، ص ٦٦٣.[١٩] صحيح البخارى، ص ١٢٤٧ . پيش از آن «كتاب التمنّى» و پس از آن «كتاب الاعتصام بالكتاب و السنّة» آمده است.[٢٠] سوره احزاب، آيه ٥٣.[٢١] هدى السارى، ص ٦٦٣.[٢٢] حتّى اگر توجيه بلقينى را نيز بپذيريم ، تنها ارتباط «كتاب أخبار الآحاد» با «كتاب الأحكام» ـ كه دو كتاب ، پيش از آن است ـ ، درست مى گردد ؛ ولى ارتباط آن با «كتاب التمنّى» همچنان در پرده اى از ابهام و نامعلوم است.[٢٣] هدى السارى، ص ٦٦٤.[٢٤] صحيح البخارى، ص ١١٣.[٢٥] همان، ص ١٢٣.[٢٦] همان، ص ١٣٠.[٢٧] همان، ص ١٣٥.[٢٨] همان، ص ١١٩.[٢٩] همان، ص ٥٥١ .[٣٠] سوره آل عمران، آيه ٤٥ ـ ٤٧.[٣١] صحيح البخارى ، ص ٥٧٨.[٣٢] هدى السارى، ص ٦٦٢.[٣٣] ر . ك : صحيح البخارى، ص ٦٣٤ ـ ٦٦٦.[٣٤] همان، ص ٤٠٥.[٣٥] همان، ص ٣٩٠.[٣٦] همان، ص ٣٥٩.[٣٧] الكافى، ج ٥، ص ٢٣٤.[٣٨] همان، ص ٢٨٠ و ١٣٩.[٣٩] صحيح البخارى، ص ١١٩٩.[٤٠] الكافى، ج ٤، ص ١٢٧.[٤١] همان، ص ٣٧٥.[٤٢] موضوع «كتاب العيدين» ، واجبات و مستحبّات و آداب روز عيد فطر و عيد قربان است .[٤٣] سوره مريم، آيه ١٦.[٤٤] صحيح البخارى، ص ٥٨٠.[٤٥] سوره حجر، آيه ٦١ و ٦٢.[٤٦] صحيح البخارى، ص ٥٦٦ . نيز ر . ك : ص ٥٥٥.[٤٧] همان، ص ٦٣٢.[٤٨] إرشاد السارى ، ج ١، ص ٤٠.[٤٩] همان، ج ١، ص ٤١.[٥٠] بررسى تطبيقى و تحليلى صحيح بخارى و كتاب كافى، ص ١٦٦.[٥١] هدى السارى، ص ١٠.[٥٢] برپايه جستجوى ما در برنامه كامپيوترى «مكتبة أهل البيت عليهم السلام » عبارت: «قوله تعالى» در صحيح البخارى ـ چاپ استفاده شده در اين برنامه كه با چاپ ما تفاوت دارد ـ ، ٤٥ بار، واژه «الآية» ٢٦٥ بار و عبارت «قول اللّه » ١٦٠ بار به كار رفته است. اين ، در حالى است كه براساس همين جستجو ، عبارت نخست در ١٧٠ مورد، واژه «الآية» در ٤٤٨ مورد و عبارت «قول اللّه » در ٦٦٠ نمونه در كافى ـ چاپ استاد غفارى رحمه الله ـ ديده مى شود. اين آمارها گرچه تقريبى اند ، ولى تا اندازه زيادى مى توانند نشان دهند آياتى كه در الكافى ، نكته اى در تفسير آنها آمده ، بسيار بيشتر از صحيح البخارى است.