مجموعه مقالات فارسي کنگره بين المللي ثقة الاسلام کليني - مجموعه مؤلفان - الصفحة ١٣٢
اين شيوه را در همه جا رعايت نكرده و در چندين نمونه ، دو حديث را كه متن يكسان و سند جدا دارند ، با فاصله ، در يك بابْ گزارش كرده است. [١] گاه حتّى گونه گونى سندها نيز چندان قابل ذكر نيست. [٢] جاى آن داشت كه كلينى ، اين گونه احاديث را اگر هم با سند و متن مختصر شده نمى آوَرْد، دست كم در كنار يكديگر گزارش مى كرد. البته ناگفته نگذاريم كه شمار اين گونه تكرارها در سنجش با همه احاديث الكافى ، اندك است.
ب . عدم تناسب برخى احاديث با رسالت كلّى باب يا عنوان آن
به گاه بررسى چينش كتاب ها و ابواب الكافى ، به نمونه هايى اشاره كرديم كه مضمون حديث با رسالت كلّى باب ـ كه از مجموع احاديث آن بر كشيده مى شود ـ ، هماهنگ نبود. علاوه بر آنچه آمد، گاه بعضى از احاديث ، در باب مناسب خود نيامده اند . براى نمونه ، امام صادق عليه السلام مى فرمايد : إنّ أبغض خلق اللّه عبدٌ اتّقى الناسُ لسانه . كلينى اين حديث را در «باب السَفَه» آورده است ؛ [٣] ولى بهتر مى نمود كه آن را در باب پس از آن يعنى «باب البذاء (بد زبانى)» گزارش مى كرد [٤] . [٥]
[١] براى نمونه ، موارد كنار هم را با يكديگر مقايسه كنيد: الكافى، ج ١، ص ٥٧، ح ١، با ص ٧٤، ح ٢٦؛ ج ١، ص ٧٩، ح ١، با ص ٨٠ ذيل حديث ٥؛ ج ٢، ص ٩١، ح ١ ، با ص ٩٢، ح ٦؛ ج ٢، ص ٩٣، ح ٢ ، با ص ٩٤، ح ٥؛ ج ٢، ص ٩٩، ح ١ ، با ص ١٠٠ ح ٤؛ ج ٢، ص ٣٨٦، ح ١٨ ، با ح ٢١؛ ج ٢، ص ١٥٣، ح ١١ ، با ص ١٥٥، ح ٢٠؛ ج ٢، ص ٧٢، ح ١ ، با ص ٧٦، ح ١٣.[٢] براى نمونه ، مقايسه كنيد : الكافى، ج ٢، ص ٢٨٧ ح ١، با ص ٢٩، ح ٦.[٣] الكافى، ج ٢، ص ٣٢٥ . ملّاصالح مازندرانى نيز در شرح خود (ج ٩، ص ٣٥٧) به اين نكته اشاره كرده است كه اين حديث با «باب البذاء» متناسب تر مى نمايد.[٤] براى نمونه هاى ديگرى از اين ناهمگونى ها ـ كه البته شمار بر روى هم بسيار اندك اند ـ ر . ك : الشيخ الكلينى البغدادى و كتابه الكافى (الفروع) ، ص ٢٥٧.[٥] بنابراين ، سخن استاد شهرستانى در مقدمه تحقيق وسائل الشيعة (ج ١، ص ٦٥) كه: «فلا تجد فيه حديثا ذكر فى غير بابه» با چنين اطلاق مواردى ، نقضى ـ هر چند اندك ـ دارد.