بسيار دور مى نمايد ؛ زيرا روشن است كه سنّت متواتر ـ در روزگار ما ـ بسيار اندك است و پاسخگوى بسيارى از چيزهايى كه مردم بدان نياز دارند ، نيست. اِشكالى را نيز كه مطرح كرده اند ، در اين مقامْ وارد نيست ؛ زيرا مانعى ندارد كه يك دليل ظنّى ، ولى معتبر و قابل قبول ، مستند پذيرش دليل ظنّىِ ديگرى باشد. البته بيفزاييم كه پاسخ تفصيلى به اشكال ايشان ، مجالى ديگر مى طلبد . ٢ . وى معتقد است كه موضوع «كتاب الحجّة» و مسائل مطرح شده در آن ، بر دو محور مى گردد: يك . گفتگو از شارع و وضع احكام و قوانين و چگونگى آن ؛ دو . مُجرى و نگاهبان و تبيينگر اين احكام . [١] اين دو محور را مى توان با اندكى تسامح ، از رسالت هاى غير مستقيم «كتاب الحجّة» دانست. علّت تسامح ، آن است كه اين دو محور ، تنها در اندكى از احاديث «كتاب الحجّة» به چشم مى خورند و روشن است كه زمانى مى توانيم بگوييم فلان كتاب ، بر اين محور يا آن موضوعْ استوار است كه مطالب زيادى از آن كتاب ، با آن محور يا موضوع ، پيوند داشته باشد ؛ ولى در اين جا اين گونه نيست. اين دو محور شايد از جمله رسالت هاى غير مستقيمِ اين كتاب به شمار آيند ؛ ولى بى گمان ، رسالت نخستِ «كتاب الحجّة» ، اين دو نكته نيست. رسالت اين كتاب ـ چنان كه پيش تر بدان اشارت كرديم ـ تبيين جايگاه، كاركرد و نقش پيامبر و امام ، در عالم هستى و بر نمودن فضايل و مناقب امام است. براى تفصيل بيشتر مى توان آنچه را كه در بررسى «كتاب الحجّة» آورديم، بازخوانى كرد. ٣ . درباره «باب حدوث العالم و اثبات المُحدِث» نوشته است : سخن كلينى كه گفته: حدوث عالَم و سپس اثبات محدّث را بدان عطف كرده و آن

[١] شرح اُصول الكافى ، ملّا صالح ، حاشيه علّامه شعرانى ، ج ٢ ، ص ٢٧٥ ، پاورقى ش ١ .[٢] همان جا .[٣] همان، ج ٥، ص ٧٥، پاورقى ش ١.[٤] همان، ج ٣، ص ٣، پاورقى ش ١.[٥] براى آگاهى بيشتر در خصوص ديدگاه هاى ايشان درباره ابواب و نيز نكته هاى ديگر مطرح شده از سوى ايشان درباره باب ها يا كتاب ها ، ر . ك : همان، ج ٢، ص ٢٧٥ و ج ٣، ص ٦٢ و ١١٨ و ج ٤، ص ٥٢ و ٣٨٨ و ج ٥، ص ٧٥ و ج ٧، ص ٣ و ج ٨، ص ١٠٠ و ج ١٠، ص ١٢٧.