مجموعه مقالات فارسي کنگره بين المللي ثقة الاسلام کليني - مجموعه مؤلفان - الصفحة ١١٠
است و برخى از شارحان نيز پس از وى بدان راه برده اند. {-٥-}
و . علّامه مجلسى (م ١١١١ق)
علّامه محمّدباقر مجلسى نيز از جمله بزرگانى است كه در شرح خود بر الكافى با نام مرآة العقول ، گاه گاه از عناوين ابوابْ بهره گرفته و نكته هايى را درباره آنها فراز آورده است كه در زير به برخى از آنها مى پردازيم: ١ . چنان كه پيش از اين آمد ، در بحث هاى فرقه شناسى ، گاه به جبريّه نيز «قدريّه» گفته اند ؛ ولى علّامه با استفاده از عنوان «باب الجبر و القدر» نتيجه گرفته كه كلينى ، قدريّه را براى قائلان به قدَر به كار برده اند و نه جبريّه كه منكران قَدَرند. [٢] ٢ . درباره «باب من مات و ليس له إمامٌ من أئمّة الهدى و هو من الباب الأوّل» بر آن است كه فرق اين باب با باب پيشين يعنى «باب فى من دان اللّه عز و جل بغير إمام من اللّه ـ جلّ جلاله ـ» را برررسى كند . به همين دليل است كه در باب پيشين ، بر باطل بودن عبادت كسى كه امام حق را نمى شناسد، حكم شده است و اين كه شايستگى آمرزش ندارد ؛ ولى در اين باب ، سخن بر سر آن است كه چنين كسى بر جاهليت و كفر مى ميرد. علّامه ، معتقد است كه مضمون هر دو باب در پايان يكى است و از اين رو ، كلينى آن را بخشى از باب پيشين دانسته است. به نظر وى ، علّت اين كه كلينى اين دو قسمت را دو باب جداگانه دانسته ، آن است كه واژگان آن ، متشابه و مضمون آن در ميان مخالفان شيعه نيز مشهور بوده است. [٣] اين تعليل ، جاى گفتگو و خدشه دارد ؛ زيرا كلينى ـ چنان كه آمد ـ به الفاظ احاديث ، اهميت فراوان مى داده است و اگر دسته اى از احاديث در مجموعه اى از
[١] مرآة العقول، ج ٢، ص ٢٤٣.[٢] همان، ص ١٨١.[٣] همان، ج ٤، ص ٢١٩.