فقه سیاسی - عمید زنجانی، عباسعلی - الصفحة ٩٥ - ناسيوناليزم ترك

در گزارشى كه دكتر حميد عنايت از ناسيوناليستهاى عرب مسيحى تبار ارائه مى‌دهد از متفكرى ناسيوناليست به نام نجيب غازورى (ف. [١] ٩١٦) نام مى‌برد كه در آغاز قرن بيستم از تز جدايى قدرت دنيوى و معنوى عرب و اسلام سخن گفته و براى حل مشكل ناسيوناليزم عرب طرح «واتيكان‌وار» را توصيه نموده است به اين صورت كه قدرت، دولت و حكومت كاملاً عربى و خالص و در اختيار امت عرب قرار گيرد و حوزه اسلام و نفوذ معنوى آن به منطقه حجاز محدود شود.١

ناسيوناليزم ترك

حركت نظامى و سياسى تركهاى عثمانى، كه منجر به شكل‌گيرى امپراطورى عثمانى و تأسيس خلافت اسلامى عثمانى گرديد را نمى‌توان سرآغاز جنبش ناسيوناليستى ترك آناطولى به حساب آورد.

اين حركت كه در آغاز به شكل نظامى توسط تركهاى آناطولى از تاريخ ( [٢] ٧" href="#_ftn٧٢٧">[٧٢٧] ه‌. ق)٢آغاز گرديد، هرچند با حسن وفادارى نسبت به پيوندهاى ملى و نوعى شعور ملى همراه بود لكن با آنچه كه از قرن نوزدهم به عنوان ناسيوناليزم مطرح گرديد كاملاً متفاوت بود.

انديشه و انگيزه غالب در عمليات نظامى و سياسى عثمانيها حداقل در عمل و تبليغات، منسوب به اسلام بود و خلفاى عثمانى خود را سلطان اسلام معرفى مى‌نمودند و براى ترك تبارى خود در مشروعيت امپراطورى پهناور اسلامى نقشى قائل نبودند.

واژه «عثمانى» كه به عنوان مشخصه اين سلسله برگزيده شده بود و انتساب به سومين خليفه صدر اسلام را تداعى مى‌نمود [٣] خود بيانگر غير ناسيوناليستى بودن خلافت عثمانى به شمار مى‌آمد.

با وجود اين، سلاطين عثمانى همواره در برابر پيشنهاد عربى كردن دواوين دولتى و

[١] . رك: حميد عنايت، انديشه سياسى و اسلام معاصر، ص ١٠٧، تهران، انتشارات خوارزمى، ١٣٦٢.

[٢] . سال (٧٢٤) سال جلوس اورخان نخستين امير عثمانى و سال
[٧٢٧] سال نخستين ضرب سكه‌عثمانى (آقچه) محسوب مى‌شود. رك: اسمعيل اوزون، تاريخ عثمانى، ج ١، ص ١٤٨، ترجمه دكتر نيكبخت، مؤسسه كيهان، ١٣٦٨.

[٣] . پدر اورخان بيك، نخستين امير عثمانى به نام عثمان شهرت داشته و به همين لحاظ به سلسله سلاطين‌عثمانى، نام پدر نخستين امير اطلاق گرديده است.