تمدن غرب در برابر فرهنگ واپس‌گراى شرق آميخت و محصول علمى جديدى تحت عنوان تحقيقات علمى متكى به متدلوژى مدرن عرضه نمود كه شرقيان بخوانند و هويت خويش را بهتر بشناسند و بدانند كه براى جبران عقب‌ماندگيهاى گذشته راهى جز پذيرش فرهنگ و تمدن جديد ندارند و راه آن نيز الگوى دموكراسى غرب است.

با سپرى شدن دوران تهاجم پرخرج نظامى و افتادن غرب در رسوايى تناقض‌گويى بين دموكراسى و به اسارت كشيدن ملتهاى شرقى سياست غرب به اين سمت گرايش يافت كه با تهاجم فرهنگى و جذب فكرها و انديشه‌ها و غربى جلوه دادن انبوه مسلمانانى كه در برابر نور خيره كننده عصر تنوير غرب به شيدايى و فريفتگى و رؤياها كشانيده شده‌اند، راه سلطه خود را هموارتر و استعمار نوين را موجه‌تر جلوه دهند.

تاريخ نشان داد كه نخستين قربانيان اين دام چگونه در خدمت استعمار درآمدند و نوكران بى‌مواجب غرب استعمارگر شدند و راهها را به روى تهاجم استعمارى گشودند و ناممكن‌ها را ممكن ساختند.

استعمارگران غربى از مدل دموكراسى خود، پلى استوار ساختند كه از گذر آن ملتهاى خوش‌بين و به هويت غربى گراييده را استثمار نمايند و در اين جريان تاريخى از وجود خود باختگان فرنگى‌مآب و دنباله‌رو دموكراسى غرب سود بردند.

شيوه‌هاى مختلفى كه غرب در اعمال سياست تحقير نسبت به ملل شرق و مسلمان روا داشته و نيز سياستهاى غربى با هدف فرار مغزها و در دست داشتن تكنولوژى برتر و مراكز پيشرفته و مدرن آموزش عالى همه و همه از عوامل خارجى گرايش بسيارى از روشنفكران مسلمان به سوى انديشه سياسى غرب مى‌باشد كه در تحليلى ساده از رخدادهاى غرب چنان تصور مى‌شود كه همه پيشرفتهاى غرب معلول نظام سياسى و انديشه‌هاى باز و آزاديخواهانه ملل پيشرفته مى‌باشد.

از بازگشت به هويت خويش تا دگرانديشى

همه متفكران مسلمانى كه در جاى جاى جهان اسلام انديشه سياسى مطلوب را در دموكراسى غرب يافته‌اند خودباخته و شيداى غرب نبوده‌اند، بسيارى از آنان با برداشتى كه خود در انديشه سياسى داشته‌اند در حقيقت دموكراسى را راه بازگشت به خويشتن و