فقه سیاسی - عمید زنجانی، عباسعلی - الصفحة ٨٣ - مبحث سوم امت عرب

از جمعيت متشكلى است كه يك پيوند خاص آنها را به يكديگر مرتبط ساخته است و عامل ربط و عنصر پيوند را مى‌توان از مضاف‌اليه اين كلمات بدست آورد مانند امت اسلام، قوم پيامبر (ص)، ملت يهود و وطن اسلامى و از آنجا كه عنصر اصلى پيوند و ارتباط انسانها در ديدگاه اسلام اين مى‌باشد بنابراين از نظر تفسير لغوى آيات مربوط به اين واژه‌ها مى‌توان گفت كه استفاده از اين كلمات در مورد اسلام، مسيحيت و يهود يكسان مى‌باشد و آيه (تِلْكَ أُمَّةٌ قَدْ خَلَتْ‌) مى‌تواند هر امتى را با عقيده خاصش شامل گردد. بنابراين هنگامى كه به مخاطبان نسبت داده مى‌شود (وَ إِنَّ هٰذِهِ أُمَّتُكُمْ أُمَّةً وٰاحِدَةً‌) بايد وجه مشترك همه مخاطبان را ملاك اين تعبير قرار داد و اين وجه مشترك در زمان نزول قرآن چيزى جز اسلام نبوده و عرب بخشى از امت محسوب مى‌شده است.

هرچند در مورد معنى لغوى امت اين نكته قابل تأمل است كه «امّ‌» به معنى مادر است و استعمال آن به صورت فعل به لحاظ آن است كه فرزندان به سوى مادر تمايل و قصد دارند و يا از ابتدا معنى «امّ‌» به مفهوم مصدرى قصد است و به مادر «امّ‌» گفته مى‌شود چون مقصد فرزندان مى‌باشد.

٢. مفهوم اصطلاحى:

تفسير الفاظ قرآن و حديث به معنى اصطلاحى در صورتى ممكن است كه معنى اصطلاحى در زمان صدور آن دو وجود داشته باشد و بى‌شك اگر چنين معنى اصطلاحى براى كلماتى چون امت، قوم، ملت و وطن وجود داشته آن مفهومى نيست كه در قرن نوزدهم به بعد در علوم سياسى و مباحث جامعه‌شناسى مطرح گرديده است. مفهوم اصطلاحى بيشتر در كلماتى چون حج، سفر و اعتكاف صدق مى‌كند كه شرع براى اين كلمات شرايط و خصوصيات معينى را منظور نموده است.

٣. معنى عرفى:

تفاوت مبانى لغوى با مفاهيم عرفى قابل انكار نيست و در واژه‌هايى چون عقد، ميزان، وكيل كاملاً صادق مى‌باشد و مفاهيم عرفى اين كلمات با معانى لغوى آنها متفاوت است لكن در صدق مفهوم عرفى، نيز بايد داشتن معنى عرفى، متعلق به زمان صدور، احراز گردد.