فقه سیاسی - عمید زنجانی، عباسعلی - الصفحة ٢٣٦ - مبحث دوم نگاهى به علل و عوامل خارجى مسأله

عامل بازدارنده از غافلگير شدن در كمند دشمن باشد. مفهوم تبرّا نسبت به خصم، كينه‌توزى و نفرت‌ورزى به انسانها تلقى نمى‌شود بلكه تبرّا ابراز انزجار نسبت به خصومت دشمن و اعمال تجاوزكارانه اوست كه در حقيقت چيزى جز انزجار از تجاوز محسوب نمى‌شود. انسان از ديدگاه اسلام داراى كرامت ذاتى است لكن او هم به خاطر اعمالى كه مرتكب مى‌شود يا مورد ستايش و يا نكوهش قرارمى‌گيرد.

تبرّا از دشمن به خاطر بعد انسانى او نيست بلكه به علت تجاوز و خصومتى است كه به ناحق از خود نشان مى‌دهد. غرب ستيزى جهان اسلام در برابر خصومتهاى غرب نوعى تبرّا و اظهار انزجار نسبت به سياستهاى خصمانه غرب مى‌باشد. غرب ستيزى بر مبناى تبرّاى قرآنى [١] اين امكان را براى جهان اسلام فراهم مى‌سازد كه نه تنها در برابر خصومتهاى موجود عكس العمل منطقى نشان دهد بلكه نسبت به تداوم و تكرار آن ممانعت به عمل آورد.

نقطه مقابل تبرّا، حالت تولّى است كه به مفهوم گرايش و تمايلات با حسن ظن و توأم با روابط عاطفى است و چنين حالتى در برابر دشمنى كه بر خصومت خود پاى مى‌فشارد به معنى آن است كه عمليات خصمانه دشمن مورد تأييد مى‌باشد يعنى چنين كسى خود عضوى از دشمن است. [٢]

ناميده شدن يك سوره از قرآن به نام برائت، كه در آن به گونه‌هاى مختلف ابراز انزجار نسبت به خصومتهاى مشركين گرديده، بيانگر روحيه عمومى جامعه اسلامى در پيشگيرى از افتادن در دام دشمن است.

بجز آيات تبرّا و نفى تولّى، آيات متعدد ديگرى تحت عنوان نفى مودت با دشمن از حالت خوشبينى توأم با اعتماد به دشمن نهى مى‌كند [٣] كه به گونه ديگر رابطه مودت‌آميز با دشمن را عملى خطرناك و ممنوع مى‌شمارد (لاٰ تَتَّخِذُوا عَدُوِّي وَ عَدُوَّكُمْ أَوْلِيٰاءَ تُلْقُونَ إِلَيْهِمْ بِالْمَوَدَّةِ‌).٤

[١] . آيات قرآنى در زمينه لزوم تبرا از دشمن، متعدد و داراى مضامين مختلف مى‌باشد از آن جمله است‌آيات: سوره ممتحنه، آيه ١٣ و ٩ و آل عمران، آيه ٢٨ و مائده، آيه ٥١.

[٢] . (وَ مَنْ يَتَوَلَّهُمْ مِنْكُمْ فَإِنَّهُ مِنْهُمْ‌) سوره مائده، آيه ٥١.

[٣] . مانند: (لاٰ تَجِدُ قَوْماً يُؤْمِنُونَ بِاللّٰهِ وَ اَلْيَوْمِ اَلْآخِرِ يُوٰادُّونَ مَنْ حَادَّ اَللّٰهَ وَ رَسُولَهُ‌) سوره مجادله، آيه ٢٢.

[٤] . سوره ممتحنه، آيه ١.