فقه سیاسی - عمید زنجانی، عباسعلی - الصفحة ٧٤ - ديدگاهها دربار&#١٧٢٨ ناسيوناليزم عرب

به روايت ابراهيم احمد الادارى نويسنده كتاب الامام المجاهد كه سيماى سيد رشيد رضا، مؤلف «تفسير المنار» را در قالب يك شخصيت ناسيوناليست مسلمان ترسيم نموده [١] از وى مى‌توان به عنوان نماينده اين تفكر سياسى ياد كرد.

رشيد رضا، با وفادارى نسبت به نژاد عرب و حقانيت اسلام از بنيانگذار اسلام به عنوان يك پيامبر عرب و از قرآن به عنوان يك كتاب مقدس نازل شده به زبان عربى و از اعراب به عنوان حاملان پيامبر اسلام (ص) و عاملان گسترش آن به خارج از مرزهاى عربى سخن مى‌گفت و وحدت يكى از آن دو را عامل تحكيم وحدت ديگر به شمار مى‌آورد.

به عقيده رشيد رضا، حاكمان غير عرب مانند عثمانيها به اسلام ضربه زدند. او در جنبش باز گرداندن اسلام به خلافت عربى شركت نمود و از جنبشهاى ناسيوناليستى عرب حمايت كرد با اين وصف تأكيد رشيد رضا بر وحدت اسلامى بر اصرار وى بر وحدت جهان عرب در قالب انديشه ناسيوناليستى ارجحيت داشت وى هنگامى به اين نتيجه رسيد كه شاهد آن شد كه جنبش ناسيوناليزم عرب با خود مداخله بيگانه را به همراه آورد.

انديشه امير شكيب ارسلان نويسنده كتاب علل انحطاط مسلمين را نيز مى‌توان در همين راستا ارزيابى نمود. اينان با اعتقاد و وفادارى به اسلام بر خلاف ساير ناسيوناليستهاى افراطى از ويژگى ضد نژادپرستى اسلام و از خصلت معارضه اسلام با وحدت عرب به مفهوم نژادى چشم مى‌پوشيدند و سعى بر توجيه سياسى آن داشتند.

٤. مخالفان ناسيوناليزم عرب

در برخورد با انديشه سياسى ناسيوناليزم عرب گروه سومى در حوزه اسلام و عرب ديده مى‌شود كه سخت به تعارض ماهوى اين دو اصرار مى‌ورزند. صرفنظر از متفكران مسلمان غيرعرب كه عمدتاً با ناسيوناليزم عربى به دو دليل سر ناسازگارى داشته‌اند.

نخست به دليل نژادستيزى اسلام كه اسلام را نه تنها مبرا از نژادپرستى و منادى مساوات

[١] . مستندات اين كتاب بيشتر از كتاب الوهابيون و الحجاز متأثر است كه نوشته خود رشيد رضا، مى‌باشد.