فقه سیاسی - عمید زنجانی، عباسعلی - الصفحة ١٤٧ - مبحث چهارم موانع اجرايى دموكراسى

اگر چنين مساوات و توسعه آزاديها و عدالت را ناممكن بدانيم، مانع ديگرى را بر سر راه دموكراسى بر موانع گذشته افزوده‌ايم كه مساوات در حقوق، بسيارى از سلسله مراتب لازم براى نظم عمومى را مختل و يا از ميان مى‌برد و مساوات با نظم همواره سر ناسازگارى دارد.

٧. هدف در حكومت دينى كسب رضاى خدا و در حكومت دموكراتيك، مقصد جلب رضايت مردم است. در حكومت دينى اگر هم رضامندى مردم منظور است لكن آن هم به خاطر كسب رضاى الهى مى‌باشد.

متفكران اسلامى پايبند به دموكراسى در برابر اين شبهات همانند همپالگيهاى غربى خود به اين پاسخ بسنده مى‌كنند كه عليرغم همه اين موانع و مشكلات باز دموكراسى بهترين است و در مقايسه با روشهاى ديگر كمترين ضايعه و بى‌عدالتى را همراه دارد.

در پايان بررسى نقدگونه دموكراسى، بايد اين نكته را نيز افزود كه دموكراسى بدون التزام به يك سلسله اصول خاص اخلاقى كه امروز از آن به رفتار متمدنانه تعبير مى‌شود، عملاً قابل اجرا نيست. جامعه‌اى كه به آراء عمومى حرمت ننهد و به قانون و رأى اكثريت تن در ندهد و با نوعى همبستگى ملى و شعور سياسى بويژه در مورد مصالح ملى و منافع مشترك دمساز نباشد، اگر هم دموكراسى در آن پابگيرد بى‌شك قوام و استقرار نخواهد يافت. سستى روزافزون پايه‌هاى اخلاقى دموكراسى، امروزه حيات آن را در اكثر جوامع متمدن كنونى به خطر افكنده است و كم نيستند فيلسوفانى كه جوامع كنونى را به بازگشت به اخلاق و فضيلت دعوت مى‌كنند؛ با اين وصف چگونه مى‌توان به اين كاخ رفيع سست‌بنيان، دل داد كه از پاى‌بست ويران است.

مبحث چهارم: موانع اجرايى دموكراسى

حاميان دموكراسى صرفنظر از نقطه ضعفهاى ماهوى دموكراسى با مشكلات اجرايى آن نيز در جهان اسلام مواجهند كه اگر فرضاً اين معضلات در جوامع غربى طرفدار دموكراسى وجود نداشته باشد بى‌شك در جوامع دينى و اكثر كشورهاى جهان اسلام