انديشه سياسى ولايت فقيه در رساله به چشم مى‌خورد. در اين قسمت شرايط زمامدار در دوران حضور و غيبت مورد بررسى قرار مى‌گيرد و علم به قانون خدا و عدالت به ميزان لازم در امامت بالاصاله در عصر حضور و امامت نيابى در عصر غيبت به عنوان شرايط اصلى مورد تأكيد قرار مى‌گيرد. [١]

[٢] . ولايت:

تفسير مفهوم ولايت در قرائتى كه امام (ره) از ولايت فقيه دارند عنصر اصلى انديشه سياسى امام (ره) را تشكيل مى‌دهد. ولايت در اين انديشه به معنى اقتدار، سلطه، جباريت، حاكميت به مفهوم غربى و زمامدارى زورمدارانه نيست. ولايت در حقيقت رابطه صفات زمامدار و مردم را تبيين مى‌كند و مردم به خاطر آنكه زمامدار عالم به احكام الهى و عادل در ابلاغ و اجراى آن است از وى تبعيت و اطاعت مى‌نمايند و اجراى قانون اساسى نيز بر اساس مصلحتى است كه از طريق شورا و رعايت منافع عمومى اسلام و مسلمانان تحصيل مى‌گردد.

در انديشه امام (ره) ولايت يك مسؤوليت است نه امتياز كه براى كسى شأن و مقام برتر و غيرعادى به وجود آورد.٢

[٣] . نظريه نصب در ولايت فقيه:

قرائت فقهى امام (ره) از ولايت فقيه مبتنى بر نظريه نصب است و اين نظريه با استناد به شش روايت اصلى٣ و چندين حديث [٤] به عنوان تأييد و نيز استدلال عقلى [٥] به اثبات رسيده است.

امام (ره) براى اثبات مشروعيت اقامه حكومت توسط فقهاى جامع الشرايط به پنج آيه از قرآن نيز استناد مى‌كنند كه نظريه نصب را تنها به مفاد احاديث مستند مى‌شمارند.

هرچند امام (ره) درباره نظريه انتخاب در ولايت فقيه به تفصيل بحث ننموده لكن به وجه دلالت روايات بر نصب تأكيد فراوان كرده است.

با مقايسه دو نظريه نصب و انتخاب كه طرفداران هر كدام از آن دو به نوعى نظريه خود را مستند به روايات ولايت فقيه بويژه روايت عمربن حنظله [٦] نموده‌اند دو امتياز روشن در نظريه نصب به چشم مى‌خورد:

[١] . پيشين، ص ٣٧-٤٠.

[٢] . همان، ص ٤٠-٤٧.

[٣] . همان، ص ٤٨-٩٣.

[٤] . همان، ص ٨١-٨٤.

[٥] . همان، ص ١٠٦.

[٦] . رك: كلينى، اصول كافى، ج ١، باب اختلاف الحديث، حديث ١٠ و شيخ حر عاملى، وسائل‌الشيعه، ج ٨، باب ١١، صفات القاضى، حديث ١.