فقه سیاسی - عمید زنجانی، عباسعلی - الصفحة ٢٤٩ - مبحث دوم نگاهى به علل و عوامل خارجى مسأله

كمند خصومت ديرپاى قريش رهايى بخشيد و به جنگها خاتمه داد بلكه امنيت مطلوب پيامبر (ص) را براى آغاز دعوت جهانى اسلام فراهم كرد.

موفقيتهاى پيامبر (ص) در آغاز دعوت و تمهيدات اوليه هجرت و تشكيل جامعه مدينه و ايجاد وحدت سياسى، همه و همه مرهون اصل مذاكره بوده است و اصولاً مذاكره قبل از شروع به جهاد از وظايف اجتناب ناپذير و خود از آداب جهاد محسوب مى‌شود. در جهان امروز نيز نقش مذاكره در حل مسالمت‌آميز اختلافها، نه تنها در تئورى در عمل نيز به اثبات رسيده است و تجربيات تاريخى انكار ناپذير حقانيت اين روش را به اثبات رسانده است.

نكته‌اى كه در اين ميان همچنان مبهم مانده است اين است كه جراحى و دارو هر دو طريق درمانند لكن آيا دارو مى‌تواند براى هميشه بجاى جراحى بكار آيد؟ پيامبر اسلام (ص) و نيز تاريخ هر دو رفتار جنگ و صلح و يا ستيز و مسالمت را داشته‌اند لكن هيچ كدام از اين دو شيوه مطلق نيستند. مهم تشخيص كاربرد هركدام از آن دو شيوه در فرض مسأله به عنوان راه‌حل معضل است كه بايد به دقت مورد بررسى قرار گيرند تا مناسبترين و بهترين انتخاب شود.

ب - جلب حمايت:

استفاده از دشمن خود نوعى برداشتن دشمن از سر راه محسوب مى‌شود. فلسفه سياسى «مولفة قلوبهم» كه نص قرآنى نيز هست، اين نوع راه مسالمت را در روابط فيمابين جهان اسلام و جهان استكبارى گشوده است. اين نوع راه‌حل نه تنها خصومت دشمن را كاهش مى‌دهد بلكه از دشمن به عنوان پلى براى رسيدن به مقاصد اسلامى بويژه در رويارويى با مشكلات ديگر و احياناً در درگيريهاى اجتناب ناپذير با ديگر دشمنان يارى مى‌دهد.

سيره عملى پيامبر (ص) در جلب حمايت يهوديان مدينه براى اقتدار بيشتر در مقابله با مشركان مكه شاهد آشكارى بر مشروعيت اين راه‌حل محسوب مى‌شود.

سيره سياسى عقلايى در تاريخ گذشته و حال هم چنين بوده است. حاميان انديشه سازش با چنين استدلالى، ترجيح روش جلب حمايت دشمن را نسبت به شيوه ستيزه‌جويى با دشمن استنتاج نموده‌اند كه خالى از تأمل و مناقشه نيست.