فقه سیاسی - عمید زنجانی، عباسعلی - الصفحة ٢٥١ - مبحث دوم نگاهى به علل و عوامل خارجى مسأله

ترجيح روش معامله خواهد انجاميد.

اين استدلال هرچند خوش‌بينانه و احياناً ساده انگارانه تلقى مى‌شود لكن در سيره سياسى پيامبر (ص) و تجربيات پيشرفته بشرى سابقه‌اى ريشه‌دار دارد. در رفتار سياسى پيامبر (ص) ده‌ها نوع از اين قراردادها و معامله‌هاى سياسى و اقتصادى را مى‌توان مشاهده كرد و تجربه تاريخ سياسى گذشته و حال نيز، آن را صد در صد تأييد مى‌كند.

لكن نكته‌اى كه نبايد از آن غفلت ورزيد اين است كه هدف اين استدلال رسيدن به يك نتيجه مطلق است، يا منظور به دست آوردن يك نتيجه نسبى است.؟ استدلال فوق براى نتيجه‌گيرى نسبى قابل قبول است لكن مقبوليت و مشروعيت نسبى اين روش نمى‌تواند به معنى جايگزينى آن و نفى سياست غرب ستيزى باشد.

ه‌ - سياست كجدار مريز و ابن الزمان:

آنها كه سياست مسالمت و سازش را به طور نسبى منطقى مى‌انگارند بر اين باورند كه مى‌توان از هر دو شيوه جنگ و گريز و سياست كجدار و مريز به تناسب شرايط زمان و قدرت وحدت دشمن استفاده نمود و گهى ستيز و گاه سازش را برگزيد!

اين روش در حقيقت همان سياست انعطاف پذيرى و تقيه در اسلام است كه در عرصه تنازع بقا براى حفظ حيات جنگ و گريز را اجتناب ناپذير مى‌سازد. صرفنظر از ارزيابى مبنا و منطق دينى و تجربى آن اصولاً نتيجه مطلوب حاميان سياست سازش را به‌دست نمى‌دهد و اجتناب ناپذيرى غرب ستيزى و استكبار زدايى را نفى نمى‌نمايد.

و - بحث و مناظره:

با مطرح شدن نظريه برخورد تمدنها راه‌حل جديدى در روابط جهان اسلام با جهان استكبارى گشوده شد و جمعى بر آن شدند كه معضلات اين روابط پيچيده را با استفاده از نظريه برخورد تمدنها از طريق گفتگو، بحث و مناظره بين دو بلوك حل و فصل نمايند.

از شرايط گذشته (جنگهاى صليبى) و حال (استعمار جديد) ديوار بلند بى‌اعتمادى بين جهان اسلام و غرب بوجود آمده كه با گفتگو و بحث و مناظره مى‌توان آن را از ميان برد و يا حداقل كاهش داد و گفتگوى متكى بر منطق يعنى بحث و مناظره مناسبترين روش انسانى در برخورد انسانهاى معقول و متفكر است.