امروز در جهان اسلام نهضت علمى نوگرايى تحت شعار احياى اجتهاد فقهى در سراسر محافل اهل سنت به چشم مى‌خورد تا آنجا كه برخى از مسلميات و جزئيات مذاهب نه تنها دچار ترديد گرديده بلكه احياناً مورد تجديد نظر نيز قرار گرفته است.

تخريب جزميات و تشكيك در مسلميات كه نوعى سنت شكنى و نوگرايى محسوب مى‌شود در سايه تقارب بيشتر مذاهب و بحثهاى تطبيقى و تفاهمهاى بوجود آمده به صورت كاملاً واضحى در محافل اجتهادى شيعه و اهل سنت ديده مى‌شود.

اگر جنبشهاى فكرى در تاريخ تحولات مذاهب اسلامى به دقت مورد مطالعه قرار گيرد حتى مذهب ظاهرى در ميان اهل سنت و اخبارى گرى در مذهب تشيع را نيز مى‌توان نوعى تجديدنظر در تفسير موسع از عقلانيت اصولى و احياى بينش تعبدى در برابر عقل‌زدگى تلقى نمود.

نظريات ابن‌تيميه در زمينه انديشه و فلسفه سياسى عليرغم عنوان سلفى‌گرى آن به وضوح الگويى از سنت‌شكنى و حتى طغيان بر عليه آراء و افكار سنتى است او در آثار خود بويژه در كتاب منهاج‌السنه با پوشش بازگشت به اسلام نخستين و انديشه سلف در حقيقت اجتهاد نوين خود را توجيه كرده است و براى باز كردن راه نوآوريهاى خود و شكستن مقاومت سنت گرايان، افكار جديد خود را به سلف نسبت داده است. ابن‌تيميه در اجتهاد طغيانگر خود هيچ مذهبى را از آسيبهاى جديد و نيش قلم انتقادى معاف ننموده است و در اين رهگذر به مذهب مورد علاقه و آباء و اجدادى خود يعنى مذهب حنبلى نيز وفادار نمانده است.

واژه احياگرى كه معمولاً درباره متفكران بزرگ اسلام و آنها كه تحولات عميق و گسترده‌اى را در انديشه دينى بوجود آورده‌اند بكار مى‌رود هرچند به منظور رفع تهمت بدعت‌گذارى مورد استفاده قرار مى‌گيرد لكن در واقع به نوآوران و مجتهدان تجديدنظر طلبى اطلاق مى‌گردد كه خطاهاى پيشينيان را برملا كرده‌اند.

احياگرى به معنى نوآورى منهاى بدعت، امتداد راستين اجتهاد در مذاهب مختلف اسلامى بوده است لكن از آنجا كه هر نوع اجتهادى براساس يك سلسله اصول و پايه‌هاى ثابت فكرى انجام و سامان مى‌پذيرد، ناگزير در هر مورد از احياگرى جزمياتى