فقه سیاسی - عمید زنجانی، عباسعلی - الصفحة ١٥ - مقدمهاى بر انديشه سياسى در جهان اسلام معاصر

لحن ظاهرى گفتار كه يكى اثبات و ديگرى نفى مى‌كند در واقع تنافى و تعارضى بين دو گفتار وجود نخواهد داشت.

اين امر اختصاص به علوم سياسى ندارد. در حوزه فلسفه و ساير علوم انسانى و حتى علوم تجربى بايد مفاهيم واژه‌ها مشخص گردد و مباحثات، براساس تعاريف دقيق اين واژه‌ها انجام گيرد.

اين مسأله بدان معنى نيست كه هيچ محققى نتواند براى تفهيم مقاصد علمى خود از واژه‌هاى اختصاصى استفاده كند. چه اين خود يك مسأله ضرورى در بحثهاى تحليلى و تحقيقى مى‌باشد. لكن در صورتى كه چنين امرى ضرورت يابد ناگزير بايد بر آن تصريح شود تا محقق ديگرى كه اثر قبلى را مطالعه مى‌كند به مقصود وى برسد و با تصورى كه از واژه‌ها و مفاهيم دارد در آن مورد به اشتباه نرسد.

پوپر مى‌گفت: اگر حكومت شوروى دموكراسى است پس او با دموكراسى مخالف است. [١]

مقوله‌هايى چون دموكراسى، آزادى، عدالت و دولت از مهمترين اجزاء تشكيل دهنده يك مجموعه به نام انديشه سياسى است كه داراى تعاريف و تفسيرهاى متنوع و احياناً متخالف مى‌باشد.

مناقشاتى كه متضمن مقوله‌هاى لفظى و اصطلاحات مى‌باشند اندك نيستند. به علاوه نقش مؤثرى در اختلاف نظرها دارند و به همين دليل اولويت و حالت تقدم اين مناقشات بر مباحثات ماهوى مسائل سياسى از اهميت فوق العاده‌اى برخوردار مى‌باشد.

براى پى بردن به عمق اين نگرش درباره مناقشات مفهومى الفاظ سياسى بايد به اين نكته توجه نمود كه مفهوم اصلى و مركزى در علوم سياسى، دولت مى‌باشد [٢] در حالى كه تعاريفى كه از دولت ارائه مى‌شود به اندازه‌اى متعدد است كه گاه تعداد آن بر تعداد انديشه‌هاى سياسى درباره دولت فزونى مى‌يابد.

در اين ميان اصطلاحاتى چون انديشه سياسى و فلسفه سياسى دستخوش تحول بيشترى واقع شده‌اند و حتى گاه فلسفه سياسى به عنوان شعبه‌اى از انديشه سياسى بكار

[١] . رك: آنتونى كوئينتن، فلسفه سياسى، ترجمه مرتضى اسعدى، ص ١٧.

[٢] . همان، ص ١٤.