در حال توسعه مانند مالزى و اندونزى كه چيزى يك بحران حاد اقتصادى نبوده است مى‌توان به رمز و راز آينده جهان اسلام پى برد. اگر الگوهاى غربى چه در حوزه انديشه سياسى و چه در حوزه توسعه اقتصادى نتايج نامطلوبى در كشورهاى اسلامى بوجود آورده است چه دليلى بر تداوم آن را در قرن بيست و يكم ايجاب مى‌نمايد؟

تشكلهاى بين المللى مانند سازمان كنفرانس اسلامى، فرصت مناسبى براى يافتن الگوهاى ويژه اسلامى مى‌باشد. ارگانها و نهادهاى در حال پيشرفت و توسعه سازمان كنفرانس اسلامى امكان همفكرى و همدردى بين صاحب نظران و كارشناسان مسلمان را فراهم آورده است و اگر اين همكاريها اندكى فراتر از نيازهاى روزمره و برنامه‌هاى فورى و كوتاه مدت انجام گيرد بى‌گمان قادر خواهد بود كه نقش مؤثرى در استقلال واقعى سياسى و اقتصادى كشورهاى اسلامى ايفا نمايد.

البته نمى‌توان ساده لوحانه موانع بزرگ و حاجبهاى اساسى كه بر سر راه همكاريهاى جدى بين دولتها در كشورهاى اسلامى وجود دارد را ناديده گرفت. هنوز موانعى چون وابستگى به غرب، بريده شدن از ملتها، اشكال مختلف استبداد، اختلافات مرزى و قومى و دهها نظاير اين حاجبها ديوارهاى بلندى بين مرزهاى جغرافيايى به هم پيوسته كشورهاى اسلامى ايجاد كرده است كه فروريزى اين حاجبها شرايط خاص و فداكاريهاى بسيارى را طلب مى‌كند.

شايد ام الفساد در ميان اينهمه موانع، وابستگى به غرب باشد كه اگر روزى اين پيوند ناميمون و ذلت‌بار بين جهان اسلام و غرب به طور كامل گسسته شود فائق آمدن بر ديگر موانع حتى استبداد برخى از دولتها در حوزه جهان اسلام ميسر به نظر مى‌رسد. زيرا در چنين شرايطى نخستين اصل در انديشه سياسى اسلام يعنى استقلال جهان اسلام تحقق خواهد يافت و عوامل مثبتى چون احساس همدردى، خودآگاهى، تعاون در بخشهاى مختلف و وجود منافع مشترك در ميان كشورهاى اسلامى در خنثى‌سازى تأثير عوامل منفى مؤثر خواهد بود و بتدريج عوامل بر موانع پيروز خواهند شد.

نگاه خوشبينانه يا بدبينانه به آينده انديشه سياسى در جهان اسلام در گرو حوادث بسيارى است كه برخى از آنها غافلگير كننده است. هنوز نمى‌توان پيش‌بينى كرد كه تعارض منافع اروپا و امريكا در قرن بيست و يكم چه نتايجى را به بار خواهد آورد و يا