است كه به خاطر نظريه‌اش سخت در مصر و محيط دانشگاهى آن، مورد نقد و توبيخ قرار گرفته است و اينك در اروپا به سر مى‌برد. پيش از وى محمد اركون متفكر مسلمان الجزايرى مقيم فرانسه نيز بر اين نظريه تأكيد ورزيده بود و اساتيد فلسفه در دانشگاه الازهر مانند حسن حنفى بر آن صحه گذارده بودند لكن روشنترين و مستدلترين دفاع از نظريه فهم دينى سيال را دكتر حامد ابوزيد در كتابهاى متعددش عرضه نموده است.

اجمال اين نظريه آن است كه امروز دين در اختيار ما نيست دين و اسلام واقعى همان بود كه در قرن نخستين بعثت توسط پيامبر اسلام (ص) و قرآن عرضه گرديد و آن، مجموعه‌اى از تعاليم در قالب شرايط خاص زمانى بود كه الزامات و مقتضيات عصر نزول قرآن آن را ايجاب مى‌نمود.

از آن پس هرچه در تاريخ اسلام و در آراء متفكران مسلمان جلوه كرده است فهم دينى است كه هر صاحب تدبير و انديشه‌اى با تأمل در متون و نصوص دينى به تناسب الزامات و مقتضيات عصر خود استنباط و راه آينده خود و جامعه را به دست مى‌آورد.

بنابراين نظريه دين حقيقى و واقعى همواره ثابت است و به گذشته تعلق دارد و از طرف زمانى و مقتضيات علت و معلولى خود قابل تسرّى و سيلان نيست. دينى كه قرآن بيانگر آن است نه قابل تغيير است و نه قابل تسرى به زمانهاى ديگر. لكن فهم قرآن و برداشتى كه از قرآن براى روشن شدن راه زندگى نو انسانهايى كه پس از عصر نزول زيست مى‌كنند به دست مى‌آيد نه ثابت است و نه غير قابل تسرى، بلكه به تعداد انسانهاى متفكر ممكن است فهم دينى وجود داشته باشد و در هر زمان فهم جديد از دين جايگزين تأمل پيشينيان گردد.

بهره‌گيرى از نصوص دين و قرآن يك عمل صرفاً عقلانى است كه مستلزم در نظرگرفتن متون دينى از يك سو و شرايط حاكم از سوى ديگر است و گفتمان اين دو عنصر نوعى عمل ديالكتيكى است كه به كمك عقل سيال جمعى فهم جديد دينى را ميسر مى‌سازد. مقوله‌هايى چون بيعت و شورا در متون اسلامى هرچند به زمان و شرايط خاص عهد نزول اختصاص دارد لكن اگر اين متون را براى راهيابى به روشهاى مناسب با عصر و زمان خود استنطاق نماييم، حاصل اين گفتمان و استنباط چيزى جز دموكراسى نخواهد بود.