فقه سیاسی - عمید زنجانی، عباسعلی - الصفحة ٢٨٢ - مبحث دوم نگاهى به علل و عوامل خارجى مسأله

مى‌نمود. زيرا انديشه انعطاف پذيرى كه روح و محور اصلى صوفيگرى است، سخت انديشه جمود حنبلى را در مخاطره مى‌افكند و همين تهديد و تخريب، ابن تيميه را به عرصه‌هاى سخت و سهمگين جنگ با صوفيان كشانيد.

ابن كثير، مورخ معروف كه خود شاگرد ابن تيميه است از محاكمه‌اى گزارش مى‌دهد كه ابن تيميه توسط مخالفان خود به آن كشانده شد و هرچند اين محاكمه به دليل شافعى بودن قاضى محكمه (امام الدين شافعى) به فرجامى نيك انجاميد لكن از درون اين گزارش عدم مقبوليت انديشه ابن تيميه در محافل علمى اهل سنت آن عصر به وضوح ديده مى‌شود. [١]

ابن تيميه در كتاب معارج الوصول شيوه‌هاى متداول تلقى انديشه دينى را به چهار نوع زير تقسيم مى‌كند و هر گروهى را تابع يكى از اين شيوه‌ها مى‌شمارد:

١. گروه فلاسفه:

اينان سبك قرآن را اقناعى دانسته و آن را براى عامه مردم مفيد شمرده‌اند و براى تلقى انديشه دينى راه عقل را شايسته خود پنداشته‌اند.

٢. گروه متكلمان معتزله:

اين گروه براساس عقل و نقل به تحليل انديشه دينى پرداخته‌اند لكن با اين تفاوت كه عقل را بر نص مقدم شمرده‌اند و در هر مورد كه تعارضى بين آن دو رخ دهد عقل را راجح دانسته و نص را تأويل نموده‌اند و با اين حال چارچوب انديشه قرآن را حفظ كرده‌اند.

٣. گروه ماتريديه:

ايشان به عكس معتزله از عقل به عنوان راهنما براى فهم انديشه قرآن استفاده نموده و اصالت قرآن را در لزوم اعتقاد به كل آن حفظ نموده‌اند و بدين ترتيب اصالت را به نص و قرآن داده‌اند.

٤. گروه اشاعره:

گروه فوق، انديشه قرآنى را در چارچوب عقل پذيرفته‌اند و سعى بر آن داشته‌اند كه اصالت عقل و نص را يكجا حفظ نمايند.

ابن تيميه پس از اين گروه‌بندى، شيوه شناخت دينى سلف را بر خلاف هر چهار گروه

[١] . رك: البداية و النهايه، ج ١٤، ص ٤.