منهاج النجاح فی ترجمة مفتاح الفلاح - شیخ بهایی - الصفحة ١٦١ - تفسير مفردات دعاهاى اين فصل

طبع آن متمكّن است مشتعل مى‌شود به ثبوت نرسيده و به صحّت نيز نانجاميده است، و بر تقدير صحّت و ثبوت، منافى مدلول آيه كريمه نيست چنانچه منافى اين آيه كريمه نيز نيست- و هو قوله تعالى: «وَ لَقَدْ[١] زَيَّنَّا السَّماءَ الدُّنْيا بِمَصابِيحَ وَ جَعَلْناها رُجُوماً لِلشَّياطِينِ‌[٢].

و در بيان عدم منافات آنكه: شهاب و مصباح را اطلاق مى‌كنند بر چيزى كه روشن و مشتعل باشد، و هر چه روشن و مشتعل باشد در جوّ آسمان زينت است چه آسمان به سبب آن شعله مستنير و روشن مى‌شود، و آن روشنى آرايش آسمان است، پس مصباح و شهاب زينت آسمان بوده باشد.

و ايضا استبعاد ندارد كه حضرت عزّت- جلّ شأنه- آن بخار دهنى را متصاعد كند به كره آتش در حالتى كه شياطين خواهند استراق كلام ملائكه كنند تا به سبب دهنيّتى كه دروست مشتعل گشته ايشان را بسوزاند. و اگر گويند كه آتش شياطين را چون تواند سوزانيد؟ زيرا كه خلق شياطين نيز از آتش است چنانچه فخريّه شيطان دلالت بر آن دارد در قول خداى تعالى: قالَ أَنَا خَيْرٌ مِنْهُ خَلَقْتَنِي مِنْ نارٍ وَ خَلَقْتَهُ مِنْ طِينٍ*[٣]، و حاصل تفسير آيه اينست كه: من از آدم بهترم زيرا كه خلقت من از نار شده است و خلقت آدم از تراب.

جواب گوئيم كه: خلقت شياطين از محض آتش نيست كه نتوانند به آتش سوخته شوند چنانچه خلقت آدميان نيز از محض خاك نيست بلكه اجزاى نارى در شياطين غالبست، چنان كه اجزاء ترابى در انسان. پس احتراق شياطين به آتشى قويتر از آتش اجزاء ايشان ممكن است، چنان كه بر طبع سليم و ذهن مستقيم ظاهر است. پس گويا شياطين كلام ملائكه را نمى‌توانند شنيد مگر وقتى كه صعود نموده به قرب كره اثير[٤]

[١] در نسخه متن و ترجمه اشتباها« انا» نوشته شده است.

[٢] سوره ملك: ٦٧- آيه ٥.

[٣] سوره اعراف: ٧- آيه ١٢.

[٤] فلك نهم را گويند.