منهاج النجاح فی ترجمة مفتاح الفلاح - شیخ بهایی - الصفحة ٤٣٦ - «الحمد لله رب العالمين»

مشحون:

«سبقت رحمتى غضبى»

[١]، و تنبيه است بر آنكه سزاوارست كه استعانت نمايند به ذكر او- جلّ شأنه- در جميع امور دنيوى و اخروى زيرا كه اوست مستجمع جميع صفات كمال، و بالغ است در رحمت به اقصى الغاية، و اوست مولى و منعم حقيقى بر جميع اقسام انعام از عاجل و آجل و جليل و حقير و قليل و كثير آن.

«الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمِينَ»

حمد ثنائى است بر مزيّت اختيارى، خواه در مقابل نعمت باشد و خواه نباشد. و امّا حمد حضرت عزّت بر بعض از صفات او- جلّ شأنه- راجع مى‌شود به سوى حمد نظر بر آثارى كه مترتّب است بر نفس ذات مقدس بنا بر آنكه آنچه حق و صدق است آنست كه صفات عين ذات‌اند و اين آثار جمله اختيارى‌اند.

و «لام» الحمد يا لام جنس است يا لام استغراق يا لام عهد. يعنى حقيقت حمد، يا جميع افراد حمد، يا فرد اكمل حمد كه لايق است به او- جلّ شأنه- و ثابت است از براى او- جل و علا- به ثبوت قصرى‌[٢] چنانچه لام تخصيص افاده آن مى‌كند و اگر چه به معونت مقام بوده باشد.

و «ربّ» يا مصدرى است به معنى تربيت كه آن عبارت از تبليغ و رسانيدن اشياست به مراتب كمال آن به تدريج يعنى مرتبه مرتبه، پس درين صورت وصفيّت ربّ مر ذات اقدس را از باب مبالغه باشد مثل زيد عدل. يا صفت مشبهه است از ربّه يربّه و هو ربّ، بعد از نقل نمودن به سوى لازم از متعدى چنانچه در «رحمان» اشاره به آن رفت.

و اضافه ربّ اضافه حقيقى است، يعنى كسب تعريف از مضاف اليه كرده است از جهت انتفاء عمل نصب درو مثل اضافه كريم البلد، پس جايز است كه‌

[١] رحمت من بر غضبم پيشى گرفته است.

[٢] يعنى انحصارى و اختصاصى.