منهاج النجاح فی ترجمة مفتاح الفلاح - شیخ بهایی - الصفحة ٣٤ - در آداب ساختن وضوى كامل و طهارت ظاهر

و واجب است تخليل كردن يعنى رسانيدن آب به ته موى كه بشره روى‌[١] در بعضى اوقات از زير آن نمايان باشد به حيثيّتى كه رسانيدن آب بر سبيل شستن واقع شود، امّا آنچه از بشره در زير موى باشد و به هيچ وجه از زير آن نمايان نباشد تخليل آن واجب نيست بلكه مجرّد شسته شدن مو كافى است.

مترجم گويد: «ببايد دانست كه عدم وجوب تخليل محاسنى كه كثيف يعنى انبوه باشد به حيثيّتى كه بشره روى از زير آن نمايان نباشد مجمع عليه فقهاست و هيچ كس در آن خلاف نكرده است، نهايتش خلاف در وجوب تخليل محاسنى كه خفيف يعنى تنك باشد به حيثيّتى كه بشره روى از زير آن نمايان باشد كرده‌اند كه آيا تخليل كردن واجب است يا نه. بعضى از مجتهدين مثل علّامه در «قواعد» و سيّد مرتضى علم الهدى و ابن جنيد، بر وجوب آن رفته‌اند، و مصنّف- طاب ثراه- نيز با وجودى كه درين كتاب حكم به قول مشهور كه عدم وجوب تخليل است كرده امّا در «طهارتيّه اثنا عشريّة» حكم به وجوب آن نموده، گفته است كه:

الاظهر وجوب تخليله. و بعضى ديگر از مجتهدين مثل شيخ شهيد در «ذكرى» و محقّق در «معتبر» حكم به عدم وجوب آن كرده‌اند. و شيخ على‌[٢]- أعلى اللَّه مقامه- نيز در شرح «قواعد الأحكام» گفته كه: مشهور عدم وجوب است- و اللَّه أعلم».

و گشاده دار چشمهاى خود را در حالت وضو كه ثواب بسيار و فضل بى‌شمار دارد، چنانچه روايت كرده است رئيس المحدثين در كتاب «من لا يحضره الفقيه» از حضرت پيغمبر- عليه و آله صلوات اللَّه الملك الأكبر- كه آن حضرت فرموده‌اند:

افتحوا عيونكم عند الوضوء لعلّها لا ترى نار جهنّم.

يعنى: «گشاده داريد چشمهاى خود را در حالت وضو تا آنكه نبيند آتش دوزخ را»، كنايه از آنكه گشاده داشتن چشمها در وقت وضو سبب نديدن آتش دوزخ مى‌شود. و اكثر علماى ما- رضوان اللَّه عليهم- اين را در مستحبّات وضو ذكر نكرده‌اند، و به خاطر مى‌رسد

[١] پوست صورت.

[٢] مراد محقق كركى صاحب« جامع المقاصد» است.