منهاج النجاح فی ترجمة مفتاح الفلاح - شیخ بهایی - الصفحة ٢٠٦ - توضيح تفسير مفردات دعاهاى مذكوره

مى‌داشته‌اند.

«السّاجد ذى الثّفنات»

- به ثاء سه نقطه مفتوحه و فا و نون مفتوحتان- جمع ثفنة است كه آن عبارتست از پينه‌اى كه در سينه و زانوهاى شتر مى‌بندد از كثرت سائيده شدن بر زمين؛ و ازين جهت كه پيشانى مبارك آن جناب از كثرت سجود به مثابه سينه شتر پينه بسته شده بود آن حضرت را ذى الثّفنات ناميده‌اند.

«و تجعلنى ممّن يؤمن بك»

مراد به ايمان در اين مقام به حسب اقتضاى كلام معرفت كامل و تصديق تام است زيرا كه معرفت و شناسائيى كه طاقت انسانى به آن مى‌تواند رسيد چند مرتبه دارد كه هر مرتبه وظيفه جمعى است. و سلطان المحقّقين خواجه نصير طوسى- نوّر اللَّه مرقده القدّوسى- در بعضى از مصنّفات خود آورده كه: قياس مراتب آن از مراتب معرفت به آتش بايد كرد، چه ادنى مراتب آن آنست كه شنيده شود كه موجودى هست كه هر چه به او مى‌رسد معدوم مى‌شود، و آنچه به محاذات آن در مى‌آيد روشنى مى‌گيرد، و هر چند از آن بر مى‌دارند كم نمى‌شود، و مردم تعبير از آن به آتش مى‌كنند، بى‌آنكه آتشى ديده باشد و احساس اثر آن كرده؛ و نظير اين مرتبه در شناخت حق شناسائى جمعى است كه در حضيض تقليد گرفتارند و تصديق به وجود حق كرده‌اند بى‌آنكه دليل و برهانى بر آن دانند، و به همين اعتماد كرده‌اند كه از پدران و استادان خود اين چنين شنيده‌ايم، و ايشان دروغ نمى‌گويند.

و ازين مرتبه بالاتر در معرفت آتش مرتبه جمعى است كه از دور دودى مشاهده كنند و يقين كنند كه موجودى هست كه اين اثر آن است و از آن برخاسته؛ و نظير اين مرتبه در معرفت واجب تعالى معرفت جمعى است كه به دليل و برهان اثبات واجب كرده باشند و از مشاهده ممكنات و ملاحظه مصنوعات، علم به وجود صانع بهم رسانيده.