عرفان اسلامى تفسير مصباح الشريعه و مفتاح الحقيقه - انصاريان، حسين - الصفحة ٣٩٨ - دين اسلام

نوعى از موجودات، خواه جماد يا نبات يا حيوان يا غير آن داراى دستور خاصى است كه خدا برايش معين كرده، موجود بر طبق آن دستور به وجود مى‌آيد و به هستى خود ادامه مى‌دهد و از آن دستور سرنمى‌پيچد و نمى‌تواند سرپيچد، چنان كه اگر كسى بخواهد جمادى يا گياهى را برخلاف دستور خدا مجبور و ملزم كند، آن موجود در برابر او مقاومت خواهد كرد، تا نابود شود، يا اجبار كننده از كار خود صرف‌نظر نمايد.

انسان نيز خلقت و زندگيش برطبق دستورى است كه خدا براى پيدايش و بقاء او مقرر كرده، لكن چون انسان وجودى جامع و داراى عقل و اراده است، خداوند مهربان در مقام عقل و اراده براى وى دستورى معين كرده كه به آن دستور تسليم شود و با ميل خود از آن پيروى كند، تا چنان كه به حكم طبع و خلقت مانند همه مخلوقات مسلم بالاجبار است، در مقام عقل و اراده هم مسلم بالاختيار باشد؛ قرآن در اين مقام مى‌فرمايد:

[أ فغير دين الله يبغون و له أسلم من في السماوات و الأرض طوعا و كرها و إليه يرجعون‌][١].

آيا [اهل كتاب پس از اين همه دلايل روشن‌] غير دين خدا را خواستارند؟ در حالى كه هر كه در آسمان‌ها وزمين است از روى رغبت يا كراهت در برابر او [و اراده و فرمانش‌] تسليم است، وهمه به سوى او بازگردانده مى‌شوند.

در هر صورت، اسلام چنان كه از آيات قرآن برمى‌آيد به معناى تسليم شدن انسان به خدا و رفتار كردن بر طبق دستورهايى است كه حق معين كرده و همه پيامبران مردم را به اين حقيقت دعوت كرده‌اند.

[١] -آل عمران( ٣): ٨٣.