عرفان اسلامى تفسير مصباح الشريعه و مفتاح الحقيقه - انصاريان، حسين - الصفحة ٣٨٦ - حقيقت و روح دين

جلوگيرى يا راكد گذاشتن اين تمايل، يعنى تعقيب از ايده‌آل موجب ضعف و سركوبى شخصيت انسان و باعث ايجاد اندوه و غصه و بى‌نظمى سلسله اعصاب مى‌گردد، ولى ارضاى كامل آن موجب خرسندى ومسرت و سربلندى وى مى‌شود و نيز هرچه عشق انسان به ايده‌آلش زيادتر باشد، به همان نسبت شخصيتش موزون‌تر و آماده‌تر و نيرومندتر و برجسته‌تر و عالى‌تر و شرافتمندانه‌تر و رضايت نفس و خرسندى خاطرش كامل‌تر خواهد بود.

از روزى كه انسان خودش را شناخته، در جستجوى ايده‌آل يا معشوقى برآمده كه بتواند به او عشق بورزد و خدمت كند و او را بپرستد و هميشه قلبا او را تعظيم كند و تكريم نمايد و عشق او به معشوق هيچ وقت كاهش نيابد و فاسد نشود و دچار جمود و ركود نگردد و به عبارت ديگر ايده‌آلى باشد داراى رفيع‌ترين و ثابت‌ترين درجات كمال.

غالب اوقات چنان ايده‌آل يا معشوقى او را دچار مشقت‌هاى طاقت‌فرسا مى‌كند و او را با مصيبت‌هاى عظيمى مواجه مى‌سازد و فداكارى‌هايى از او مى‌خواهد كه فدا كردن زندگى از آن جمله است با اين حال متقاعد نمى‌شود زيرا عامل محرك و انگيزه بى‌رحم طبيعتش او را وادار مى‌سازد تا به هر قيمتى باشد آن را ادامه دهد.

سراسر تاريخ ما از تمام جهات و اشكال گوناگون اعم از سياسى يا اخلاقى يا قضايى يا فكرى يا اقتصادى از قديمى‌ترين اعصار تا زمان حاضر كه اغلب و اكثر اوقات به منظره‌هاى خونين و رنج‌آور و بدبختى توده‌هاى بشر آغشته بوده است، جز اين نيست كه عطش سوزان بشر را براى تحصيل ايده‌آلش در آن ثبت شده و ضبط شده مى‌بينيم.

اين پرسش پيش مى‌آيد كه بگوييم: صفات اصلى و اساسى كه هر انسانى مى‌خواهد ايده‌آل و معشوقش واجد آن باشد، چيست؟