عرفان اسلامى تفسير مصباح الشريعه و مفتاح الحقيقه - انصاريان، حسين - الصفحة ١٦٨ - انسانهاى پستتر از حيوان

[ذلك أن لم يكن ربك مهلك القرى بظلم و أهلها غافلون‌][١].

اين [فرستادن پيامبران‌] براى اين است كه پروردگارت مردم شهرها و آبادى‌ها را در حالى كه اهلشان [پيش از آمدن پيامبران‌] بى‌خبر [از توحيد و معاد و حقايق‌] باشند، از روى ستم هلاك نمى‌كند.

در توضيح اين آيه بايد گفت: غفلت ملت‌ها بر دو قسم است:

اول: غفلت قبل از بعثت پيامبران و نزول كتب آسمانى. البته اين غفلت كه معلول عدم ارسال و انزال كتب است، مايه عذاب و هلاك نيست؛ زيرا قاعده ريشه‌دار عقلى قبح عقاب بلا بيان، به اين معنى توجه مى‌دهد كه خداوند بزرگ در حالى كه خواسته‌هايش را به ملتى اعلام نكرده باشد، آنان را مسؤول ندانسته و به خاطر عدم طاعت، عذاب نمى‌كند.

دوم: غفلت بعد از نبوت انبيا و امامت امامان است. در حالى كه انبياى خدا با بينات و معجزات، صدق ادعاى خود را ثابت مى‌كنند و براى خير دنيا و آخرت بشر از اعلام فرهنگ خدا تا آخرين نفس دست برنمى‌دارند، اما ملت‌ها به خاطر شهوت‌پرستى با آنان به ستيز برخاسته و به قبول قواعد الهى تن نمى‌دهند و به زندگى سراسر غافلانه خود ادامه مى‌دهند، البته مستحق عذابند و اين حقيقتى است كه از مفهوم آيه شريفه استفاده مى‌شود.

آرى، با بودن انبيا و امامان و كتب الهى و فقيهان جامع الشرايط، بى‌خبر از فرهنگ حق زيستن مولد تمام مفاسد و پليدى‌ها و معاصى و تجاوزات است و سنت الهى بر اين قرار گرفته كه ملت‌هاى فاسد و مجرم به علت فساد و جرمشان به هلاكت برسند.

انسان‌هاى پست‌تر از حيوان‌

و لقد ذرأنا لجهنم كثيرا من الجن و الإنس لهم قلوب لا يفقهون بها و لهم‌

[١] -انعام( ٦): ١٣١.