عرفان اسلامى تفسير مصباح الشريعه و مفتاح الحقيقه - انصاريان، حسين - الصفحة ١١٥ - ٢ - همت

١- معرفت‌

در مرحله معرفت، پس از شناختن ماهيت انسان و منشأ معاد و مقصد حيات او، مهم‌ترين چيزى كه بايد شناخت، قانون تكامل است كه در همه جهان مادى و معنوى حكم‌فرماست. از اين‌رو انسان، آزاد و مختار نيست كه تكامل نيابد، بلكه مجبور و مأمور است. پس خوشبخت كسى است كه اين راه را به ميل و اشتياق برود، تا رنج و ناكاميش كم‌تر و شادى و كاميابيش بيش‌تر شود.

و نيز بايد بشناسيم كه افراط و تفريط در هرجا و در هر چيز و حتى در پيمودن راه كمال و تحصيل علم نيز مضر است، وقواى روحى را از جاده اعتدال بيرون مى‌برد و دچار ضعف و سوء استعمال مى‌سازد. لكن براى شناختن ميزان اعتدال اكتساب قوه تمييز و عقل لازم است.

و در نتيجه احتراز از افراط و تفريط، يك آهنگ نظم عمومى در زندگى حاصل مى‌شود و گفتار و كردار و انديشه انسان با هم يكى مى‌شوند و تأمين آسايش درونى و بيرونى ايجاد مى‌شود.

٢- همت‌

در مرحله همت يا فضيلت، بايد اين نكته را درنظر گرفت كه بهترين كارها آن است كه به نام خدا و براى خدا بجا بياوريم و مزد و مكافات را هم از خدا بدانيم.

يعنى هر وظيفه را آن قدر مقدس بشماريم كه گويى خداوند ما را به اجراى آن امر كرده است و ما مأمور امر خدا هستيم.

هر كارى كه با اين قصد انجام شود، قدسيت و علويت كسب مى‌كند و منبع فيض و قدرت و شادى براى كار كننده و ديگران مى‌گردد.