گلى را كه نه رنگ باشد نه بوى،		غريب است سوداى بلبل بر اوى‌
به محمود گفت اين حكايت كسى‌		بپيچيد از انديشه بر خود بسى:
كه عشق من اى خواجه بر خوى اوست‌		نه بر قد و بالاى نيكوى اوست‌

حكايت (١٣) [شنيدم كه در تنگنايى شتر ....]

شنيدم كه در تنگنايى شتر،		بيفتاد و بشكست صندوق در
ز يغما ملك آستين برفشاند		وز آنجا به تعجيل، مركب براند
سواران، پى در و مرجان شدند		ز سلطان به يغما پريشان شدند[١]
نماند از وشاقان‌[٢] گردن فراز،		كسى در قفاى ملك جز اياز
نگه كرد: كاى دلبر پيچ پيچ‌		ز يغما چه آورده‌اى؟ گفت: هيچ‌
من اندر قفاى تو ميتاختم،		ز خدمت به نعمت نپرداختم‌
گرت قربتى هست در بارگاه،		به خلعت مشو غافل از پادشاه‌
خلاف طريقت بود كاوليا[٣]،		تمنا كنند از خدا جز خدا
گر از دوست چشمت بر احسان اوست،		تو دربند خويشى نه دربند دوست‌
ترا تا دهن باشد از حرص باز،		نيايد به گوش دل از غيب، راز
حقيقت سراييست آراسته‌		هوا و هوس گرد برخاسته‌[٤]
نبينى كه جايى كه برخاست گرد،		نبيند نظر گرچه بيناست مرد

حكايت (١٤) [قضا را من و پيرى از فارياب ....]

قضا را من و پيرى از فارياب‌[٥]،		رسيديم در خاك مغرب‌[٦] به آب‌

[١] سواران به يغما ...: سواران به غارت‌گرى و گردآورى گوهرهاى ريخته سرگرم شدند و پادشاه را تنها گذاشتند.

[٢] وشاق:( تركى است): غلام، امروزه در تركى اوشاخ به معنى پسر است.

[٣] - خلاف طريقت ...: اوليا و صاحبان ولايت از خدا جز معرفت خدا را نمى‌خواهند و اگر چيز ديگرى بخواهند، برخلاف طريقت رفتار كرده‌اند.

[٤] گرد برخاسته: برخاسته صفت است براى گرد. هوى و هوس به غبار متصاعد در هوا تشبيه شده است.

[٥] فارياب:( فاراب): شهرى است مشهور در خراسان قديم از توابع گوزگانان در نزديكى بلخ و بر كرانه غربى جيحون كه آنرا با اماله« فيرياب» نوشته‌اند. اين شهر بين-« مرورود» و بلخ بوده و خرابه‌هاى آن به اسم« خيرآباد» هنوز باقى است و زادگاه« معلم ثانى» ابو نصر محمد بن محمد، فيلسوف بزرگ اسلام در نيمه قرن سوم و نيمه اول قرن چهارم هجرى بوده است. همچنين مولد ظهير الدين فاريابى است.

[٦] خاك مغرب: مراد تونس و مراكش است.