شرح بوستان - خزائلى، محمد - الصفحة ١٠٤ - حكايت(١١) خردمند مردى در اقصاى شام

حكايت (١١) [خردمند مردى در اقصاى شام ....]

[١] اقصا: دورترين نقطه، مؤنث آن« قصوى».

[٢] شام: هم بر سوريه و هم بر دمشق اطلاق ميشود و در حدود شام و لبنان، زاهدان« دروز» فراوانند كه مغاره‌نشين ميشوند.( دروز، جماعتى هستند كه آيينى شبيه به اسماعيليه دارند و مذهب ايشان بين مسيحيت و اسلام است).

[٣] - مقام: با ضم اول مصدر ميمى به معنى اقامت.

[٤] به صبرش: ضمير متصل« ش» مضاف اليه منقطع است براى جاى و اين مصراع با مصراع بعدى جمله وصفى است و زاهد را به قناعت وصف ميكند. كنج با گنج« جناس خطى» دارد.

[٥] كه در مى‌نيامد: و به درهاى ديگران سر فرو نمى‌آورد و از كسى حاجتى نمى‌خواست.

[٦] تمنا كند ...: عارف خالصى كه همه هستى خود را در راه حق و حقيقت باخته باشد از روان خويشتن با گدايى و التماس ميخواهد كه آز و حرص را بكلى فرو گذارد.

[٧] ده به ده: روستا به روستا. مراد از گردانيدن روستا به روستا، رسوا كردن و كيفر دادن است و اينگونه مجازات درباره كسانى اجرا ميشده كه مرتكب فعل شنيعى شده باشند درخواست و خواهش عارف از ديگران، شنيع‌ترين كردار تلقى ميشود.

[٨] به سرپنجگى ...: يعنى از روى زور و ستم و خودپسندى پنجه مظلومان را مى‌پيچيد و درهم مى‌شكست.