شرح بوستان - خزائلى، محمد - الصفحة ٢٠٦ - باب سوم در عشق و مستى و شور
|
ملامت[١] كشانند مستان يار |
سبكتر برد اشتر مست، بار |
|
|
اسيرش نخواهد رهايى ز بند |
شكارش نجويد خلاص از كمند |
|
|
سلاطين[٢] عزلت گدايان حى، |
منازلشناسان گم كرده پى |
|
|
به سروقتشان خلق، ره كى برند؟ |
كه چون آب حيوان به ظلمت درند |
|
|
چو بيت المقدس[٣] درون پرقباب[٤] |
رها كرده ديوار بيرون خراب |
|
|
چو پروانه آتش به خود در زنند |
نه چون كرم پيله به خود برتنند |
|
|
دلارام در بر، دلارام جوى، |
لب از تشنگى خشك برطرف جوى |
|
|
نگويم كه بر آب قادر نيند، |
كه بر شاطى[٥] نيل مستسقيند[٦] |
|
[١] ملامت كشانند مستان يار: مراد اين است كه قبول ملامت در راه عشق، از خصال عارفان است كه از لوم لائم نميهراسند( لا يخافون لومة لائم).
[٢] سلاطين عزلت گدايان حى ... سلاطين عزلت، درويشان گوشهنشينند و مراد از« حى» خداى حى قيوم است و مصراع اشاره دارد به آيه ١٥ از سوره فاطر( أَنْتُمُ الْفُقَراءُ إِلَى اللَّهِ)، بعضى پنداشتهاند كه« حى» در اينجا به معنى« قبيله» است. در اين صورت، معنى مصراع چنين ميشود: درويشان گوشهنشين از نظر قبيله و عامه مردم گدايان مينمايند، با آنكه در عزلت و خلوت براى خويش اورنگ شاهى ميآرايند.
در نسخه فروغى« هى» ضبط شده، گرچه از نظر قافيه درستتر مينمايد، از جهت معنى ناتمام است.
[٣] - بيت المقدس: معبد يهود است كه بناى آن به دست« داود» آغاز گرديد و به دست« سليمان» انجام پذيرفت و چند بار به وسيله جنگجويان رومى ويران شد و هماكنون در شهر اورشليم مورد توجه يهود و مسيحيان و مسلمانان است و تا سال اول هجرت مسلمانان به سوى همين معبد نماز ميگزاردند.
[٤] قباب( با كسر اول): جمع قبه. در بيت المقدس قبههاى متعدد برپا است، مراد از ديوار بيرون، ديوار ندبه است كه در پاى آن، يهود در مواقعى خاص ميگريند در نسخه« على يف» بجاى« قباب» آفتاب ضبط شده.
[٥] شاطى( مخفف شاطئى): جمع آن شواطى كنار و ساحل.
[٦] مستسقى: طالب آب فراوان و مبتلى به مرض استسقاء. مراد اين است كه عارفان با بهرهيى كه از فيوض الهى دارند، هردم عطش بيشترى براى درك فيض نامتناهى در خود احساس ميكنند و با آنكه دلارام در كنار آنها است، از طلب دلارام باز نمينشينند. مولوى فرمايد:
|
سألتُ حبيبى الوصلَ منه دُعابَةً |
و أعْلَمُ أنَّ الوصل ليس يكونُ |
|
|
فمَاسَ دلالًا و ابتهاجاً و قال لى |
برفقٍ مجيباً( ما سألتَ يَهُونُ) |
|