شرح بوستان - خزائلى، محمد - الصفحة ٢٥ - قسمت دوم شيخ اجل در بوستان كه چه كسانى اقتفا كرده است
ششصد و بيست و سه و ششصد و سى و سه صاحب كتابهاى «عوارف المعارف» و «جذب القلوب الى مواصلة المحبوب» و «اعلام الهدى بعقيدة اهل التقى» و «رشف النصائح الايمانيه» و «كشف الفضائح اليونانيه» مرشد و همسفر سعدى شيراز است و شيخ اجل از او در بوستان دو اندرز ياد كرده است.
٨- شاعر بزرگ عرب احمد بن طيب متنبى كه بسيارى از ابيات وى در زبان تازى در حكم مثل سائر شده است، مضامين اشعار او را در بوستان مىبينيم. بعلاوه مضمون چند بيت از ابو العلا، احمد بن سليمان معرى و ديگر شعراى عربىزبان، در خلال ابيات بوستان بچشم ميخورد كه در تعليقات به هريك از آنها اشارت رفته است.
٩- حكيم ابو القاسم فردوسى؛ بزرگترين حماسهسراى زبان فارسى و ايجادكننده شاهكار جهانى شاهنامه.
سعدى عليه الرحمة، گذشته از آنكه به اقتفاى وى وزن بحر متقارب مثمن مقصور يا محذوف براى كتاب خويش انتخاب فرموده و جاى بجاى به شيوه مرضيه وى زبان به اندرز گشوده است، در باب تسليم و رضا در مقام آن است كه بگفته خود در زمينه شعر رزمى چالشى پيش گيرد و با فردوسى در اين ميدان دست و پنجهيى نرم كند! اما چنانكه در تعليق يادآور شدهايم آن شيوه شعر بر حكيم طوس ختم است و بس. ضمن داستان شبلى كه مور سرگشته را بجاى خود بازميگرداند، اين بيت از شاهنامه تضمين شده است:
|
چه خوش گفت فردوسى پاكزاد |
كه رحمت بر آن تربت پاك باد |
|
|
ميازار مورى كه دانهكش است |
كه جان دارد و جان شيرين خوشست |
|
١٠- حكيم ابو القاسم حسن بن احمد عنصرى، متوفى به سال چهارصد و سى و يك يا چهارصد و سى و دو هجرى امير الشعراى دربار غزنوى و صاحب قصائد حكمى و نغز و مدايح پرمغز كه چند مثنوى به او نسبت ميدهند و شيخ اجل در بوستان يك بيت از عنصرى تضمين كرده و به احتمال قوى آن بيت از مثنويات اوست و بيت منظور اين است:
|
چو از راستى بگذرى خم بود |
چه مردى بود كز زنى كم بود |
|
جاى هيچ شبهه نيست كه شاعر پرمايه شيراز، ديوانهاى شعر بيشتر اسلاف را