چو طاعت كنى، لبس‌[١] شاهى مپوش‌		چو درويش مخلص، برآور خروش،
كه پروردگارا توانگر تويى‌		توانا و درويش‌پرور تويى‌
نه كشور خدايم‌[٢] نه فرماندهم‌		يكى از گدايان اين درگهم‌
تو بر خير[٣] و نيكى دهم‌[٤] دسترس‌		وگرنه، چه خير آيد از من به كس‌
دعا كن بشب چون گدايان بسوز[٥]		اگر ميكنى پادشاهى به روز
كمر بسته گردنكشان بر درت،		تو بر آستان عبادت سرت‌
زهى‌[٦] بندگان را خداوندگار[٧]،		خداوند را بنده حق‌گزار

حكايت‌

حكايت كنند از بزرگان دين،		حقيقت‌شناسان عين اليقين‌[٨]،
كه صاحبدلى بر پلنگى نشست‌		همى راند رهوار[٩] و مارى به دست‌
يكى گفتش اى مرد راه خداى،		بدين ره كه رفتى مرا ره‌نماى‌

[١] لبس: با ضم اول به معنى لباس. معنى ديگرش اشتباه است كه با فتح اول هم به همين معنى است.

[٢] نه كشور خدايم نه فرمانده‌ام: سعدى بر زبان شاه نهاده است كه به درگاه حق اين‌چنين گويد و در آستان خداوند، اظهار دارد كه او خداوند كشور و فرمانده واقعى نيست و مالك الملك تنها خدا است و هر خير در دست اوست. با عنايت او است كه شاه يا ديگرى ميتواند، به موجودات ديگر خير رساند. اين ابيات ناظر است به آيه بيست و ششم از سوره آل عمران،« قُلِ اللَّهُمَّ مالِكَ الْمُلْكِ ...»

[٣] - تو بر خير ...: مراد اينست كه قدرت نيكى كردن به انسان از جانب خدا افاضه ميشود و اگر چنين قدرتى را خدا عطا نفرمايد، شخص نميتواند خيرى به كسان ديگر برساند و حتى استفاضه و بهره‌مندى از خير نيكوكار نيز بسته به مشيت الهى است.

[٤] ضمير ميم در« دهم» مفعول با واسطه است.

[٥] بسوز: با سوز درون. سوز در اينجا اسم معنى، اسم مصدر است.

[٦] زهى بندگان را ...: آفرين بر كسى كه بر رعيت خويش، كه بندگان خدايند، صاحب و خداوندگار باشد و نسبت به خداوند متعال بندگى ورزد و سربندگى بدرگاه الوهيت او بسايد.

[٧] « را» در« بندگان را» و« خداوند را»- ادات اختصاص است.

[٨] عين اليقين: چشم يقين بين، مقتبس است از قرآن مجيد آيه هفتم از سوره تكاثر« لَتَرَوُنَّها عَيْنَ الْيَقِينِ» در نزد عرفا، يقين سه درجه دارد: عين اليقين- حق اليقين- علم اليقين.

[٩] رهوار: رهوار و راهوار- شايسته راه- سربه‌راه و منقاد و مطيع.