و در وقف طفلى كه ده سال داشته باشد ميانه مجتهدين خلافست اصحّ عدم صحّت است و گويا آن جماعتى كه گفته‌اند وقف او صحيح است مستند شده‌اند به حديثى كه واقع شده در جواز صدقه او و حمل كرده‌اند تصدّق را بر وقف چه نيز صدقه جاريه است و هم چنين وقف مست و بيهوش و قرض دارى كه حاكم شرع او را از مالش منع كرده صحيح نيست و هم چنين وقف غلام نيز صحيح نيست.

دوم نيّت واقف‌ پس وقف غافل و كسى كه در خواب باشد يا مست يا بيهوش باشد صحيح نيست و اگر بعد از وقف كردن و به قبض دادن دعوا نمايد كه وقف بى‌نيّت واقع شده آن دعوى مسموع‌[١] نيست و خلافست ميانه مجتهدين كه آيا قربت در وقف شرط است يا نه اقرب آنست كه شرطست پس وقف كافر صحيح‌[٢] نيست.

سيّم ملكيّت واقف‌ پس اگر ملك ديگرى را وقف كند صحيح نيست و اگر چه مالكش بعد از وقف‌[٣] اجازت دهد.

چهارم ايجاب‌ چون وقفت و آن چه با قرينه دلالت بر وقف كند.

پنجم قبول مقارن ايجاب‌ از بطن اوّل در وقف اولادى و در بطون ديگر قبول شرط نيست هر گاه وقف بر كسى باشد كه در او قبول ممكن باشد و اگر وقف بر طفلى باشد قبول ولى او با صرفه و غبطه كافيست و در وقف بر فقرا قبول شرط نيست چه در اين صورت قبول ممكن نيست و هم چنين قبول شرط نيست اگر وقف بر مصالح مسلمانان باشد چون وقف بر مساجد و مشاهد و بعضى از مجتهدين بر آن رفته‌اند كه در اين صورت قبول حاكم شرع لازم است‌[٤].

ششم معلّق نساختن وقف بشرطى يا صفتى غير واقع‌ پس اگر چيزى را وقف كند و آن را بر شرط يا صفت واقعى كه عالم بوقوع آن باشد معلق سازد صحيح است مثل آن كه گويد اين را وقف كردم اگر امروز جمعه باشد.

هفتم دوام وقف‌ است پس اگر وقف را مقارن مدّتى سازد آن وقف نخواهد بود بلكه آن را حبس مى‌گويند و به انقضاى مدّت باطل مى‌شود و هم چنين است اگر شرط كرده باشد كه هر وقت كه خواهد رجوع كند موقوف عليه و اگر وقف كند بر كسى كه منقرض شود غالبا بعد از انقراض او ميان فقها خلافست بعضى گفته‌اند كه راجع به واقف مى‌شود در حالت حيات او و منتقل به وارث او مى‌گردد بعد از وفات او و بعضى برآنند كه به ورثه موقوف عليه راجع مى‌شود و بعضى گفته‌اند كه در ابواب البرّ صرف بايد كرد و اصحّ قول‌[٥] اوّل است و اگر در اوّل منقطع باشد هم چو وقف بر معدوم آن‌گاه بر موجود اقوى آنست كه باطل است و اگر در وسط منقطع شود چون وقف بر زيد

[١] تفصيلى دارد كه بيان منافى با وضع حاشيه است صدر دام ظلّه

[٢] كافرى كه منكر صانع نيست تحقق قربة از او مانعى ندارد صدر دام ظلّه

[٣] ولى اگر چنين اتفاقى افتاد مالك مجيز رعايت احتياط را نموده و ثانيا بهمان نحو وقف نمايد صدر دام ظلّه

[٤] فرمايش بعض از مجتهدين خالى از قوّه نيست صدر دام ظلّه

[٥] محتاج به تامّل است صدر دام ظلّه